Ich ochrona kosztuje pa\u0144stwo miliony z\u0142otych, a szczeg\u00f3\u0142y dotycz\u0105ce codziennego \u017cycia s\u0105 znane tylko nielicznym. Dotychczas w Polsce statusem \u015bwiadka koronnego zosta\u0142o obj\u0119tych ponad sto os\u00f3b, obecnie ponad osiemdziesi\u0119ciu z nich korzysta z programu ochrony.<\/b>
\nW pracy pojawia si\u0119 nowy cz\u0142owiek. Ma na imi\u0119 Marek, niewiele o sobie m\u00f3wi. Przyjecha\u0142 z rodzin\u0105 do miasta „za chlebem“. Na pr\u00f3\u017cno szuka\u0107 o nim w sieci jakichkolwiek informacji. W wyszukiwarce nie pojawia si\u0119 zupe\u0142nie nic, brak nawet zwyk\u0142ego konta na portalu spo\u0142eczno\u015bciowym. Marek nie chodzi na imprezy firmowe i wsp\u00f3lne piwo po pracy, szczeg\u00f3lnie te organizowane w centrum miasta.
Kiedy\u015b przez przypadek przedstawia si\u0119 innym imieniem, szybko obraca sytuacj\u0119 w \u017cart i zmienia temat.
Marek to najprawdopodobniej po prostu zwyk\u0142y introwertyk.
Ale mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c \u015bwiadkiem koronnym, kt\u00f3ry pogr\u0105\u017cy\u0142 w przesz\u0142o\u015bci swoimi zeznaniami niebezpiecznych przest\u0119pc\u00f3w. I teraz si\u0119 przed nimi ukrywa. Miliony z\u0142otych na \u015bwiadk\u00f3w koronnych
Jaros\u0142aw Soko\u0142owski ps. „Masa“, Wies\u0142aw Czemer ps. „Kastor“, W\u0142odzimierz Celejewski. To tylko niekt\u00f3rzy z bardziej znanych polskich \u015bwiadk\u00f3w koronnych.
\u015awiadkiem koronnym mo\u017ce zosta\u0107 osoba podejrzana o przest\u0119pstwo, najcz\u0119\u015bciej cz\u0142onek zorganizowanej grupy. Ujawnia prokuratorowi informacje, kt\u00f3re mog\u0105 pom\u00f3c w wykryciu innych przest\u0119pstw i ich sprawc\u00f3w. Je\u015bli \u015bwiadek okazuje si\u0119 przydatny, wymiar sprawiedliwo\u015bci oferuje mu wolno\u015b\u0107. Bywa to spor\u0105 zach\u0119t\u0105, bo w przeciwnym wypadku taki przest\u0119pca trafi\u0142by za kratki na co najmniej kilka lat.
Aby zosta\u0107 \u015bwiadkiem trzeba spe\u0142ni\u0107 jednak kilka warunk\u00f3w: nie mo\u017ce by\u0107 on m.in. sprawc\u0105 morderstwa, nie mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c by\u0142ym szefem gangu. A je\u015bli po wyj\u015bciu na wolno\u015b\u0107 b\u0119dzie dalej dopuszcza\u0107 si\u0119 przest\u0119pstw, post\u0119powanie mo\u017ce zosta\u0107 odwieszone i mo\u017ce trafi\u0107 za kratki za nowe i dawne przewinienia.
2005 r., \u0141\u00f3d\u017a. Proces ‚O\u015bmiornicy‘ Fot. Tomasz Sta\u0144czak \/AG
Od 1998 roku (wtedy zacz\u0119\u0142a obowi\u0105zywa\u0107 w Polsce ustawa o \u015aK) do 2014 r. w procesach wykorzystano zeznania 111 \u015bwiadk\u00f3w koronnych. Ilu by\u0142o ich w latach p\u00f3\u017aniejszych? Prokuratura Krajowa nie odpowiedzia\u0142a naszej redakcji na pytanie w tej sprawie.
Mo\u017cna jednak za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce nie przyby\u0142o ich zbyt wielu, bo w ostatnich latach nast\u0105pi\u0142 spory spadek. W 2014 r. zarejestrowano tylko jednego \u015bwiadka, podobnie w 2013 r. Najwi\u0119kszy przyrost odnotowywano pod koniec lat 90. i na pocz\u0105tku nowego stulecia. Szczyt przypad\u0142 na 2001 r. – wzrost o 23 osoby.
– W tej chwili nie ma tak wielkich grup przest\u0119pczych, w kt\u00f3rych jedna osoba by\u0142aby na tyle przydatna, \u017ce mog\u0142aby z\u0142ama\u0107 wewn\u0119trzn\u0105 sp\u00f3jno\u015b\u0107 takiej grupy – t\u0142umaczy mi dr Wies\u0142aw M\u0105drzejowski, by\u0142y wicedyrektor CB\u015a, ekspert ds. zwalczania przest\u0119pczo\u015bci zorganizowanej. – S\u0105dy i prokuratury podchodz\u0105 z ostro\u017cno\u015bci\u0105 do \u015bwiadk\u00f3w, bo praktyka wykaza\u0142a, \u017ce ich prawdom\u00f3wno\u015b\u0107 czasem bywa w\u0105tpliwa. Zeznania musz\u0105 by\u0107 obudowane szeregiem innych dowod\u00f3w
– dodaje.
\u015awiadek koronny, je\u015bli zechce, mo\u017ce skorzysta\u0107 r\u00f3wnie\u017c z programu ochrony. Centralne Biuro \u015aledcze Policji poinformowa\u0142o mnie, \u017ce korzysta z niego obecnie 83 \u015bwiadk\u00f3w oraz 105 cz\u0142onk\u00f3w ich rodzin.
CB\u015aP nie zgadza si\u0119 odpowiedzie\u0107 na pytanie dotycz\u0105ce koszt\u00f3w ochrony os\u00f3b obj\u0119tych programem, t\u0142umacz\u0105c to „niejawno\u015bci\u0105 informacji“. Dostaj\u0119 jednak potem dane dotycz\u0105ce koszt\u00f3w ponoszonych na zatrudnienie funkcjonariuszy i pracownik\u00f3w. W 2017 r. by\u0142o to 14,7 mln z\u0142.
\u0141atwo policzy\u0107, \u017ce na jedn\u0105 osob\u0119 obj\u0119t\u0105 programem daje to ponad 6,5 tys. z\u0142 miesi\u0119cznie. A to przecie\u017c tylko cz\u0119\u015b\u0107 pieni\u0119dzy, kt\u00f3re pa\u0144stwo wyk\u0142ada, by zapewni\u0107 bezpiecze\u0144stwo przest\u0119pcom i ich rodzinom.
– Dobra ochrona kosztuje. Je\u015bli chce si\u0119 by\u0107 skutecznym, nie mo\u017cna je\u017adzi\u0107 polonezem i jednocze\u015bnie \u015bciga\u0107 si\u0119 z bmw – m\u00f3wi nam chc\u0105cy zachowa\u0107 anonimowo\u015b\u0107 by\u0142y naczelnik kom\u00f3rki zajmuj\u0105cej si\u0119 ochron\u0105 \u015bwiadk\u00f3w koronnych. Nowe \u017cycie by\u0142ego przest\u0119pcy
Szczeg\u00f3\u0142y dotycz\u0105ce ochrony \u015bwiadk\u00f3w s\u0105 jedn\u0105 z najpilniej strze\u017conych tajemnic w polskiej policji. „Nie widzimy mo\u017cliwo\u015bci przeprowadzenia przez pana rozm\u00f3w zar\u00f3wno z osobami chronionymi, jak r\u00f3wnie\u017c funkcjonariuszami lub pracownikami CB\u015aP zajmuj\u0105cymi si\u0119 t\u0105 tematyk\u0105“ – czytam w przes\u0142anym do naszej redakcji e-mailu z Centralnego Biura \u015aledczego Policji. Informacji musz\u0119 szuka\u0107 w innych \u017ar\u00f3d\u0142ach.
Na pocz\u0105tku swojej wsp\u00f3\u0142pracy z prokuratur\u0105 \u015bwiadek jest obejmowany pomoc\u0105 psychologiczn\u0105. – Na sali s\u0105dowej musi stan\u0105\u0107 oko w oko ze swoimi kumplami i powiedzie\u0107, co zrobili. By\u0142em na takich rozprawach kilkukrotnie. W kierunku \u015bwiadka lecia\u0142y ze strony \u0142awy oskar\u017conych ostre wulgaryzmy i gro\u017aby. M\u00f3wili, czego to z nim nie zrobi\u0105. S\u0119dzia musia\u0142 interweniowa\u0107
– m\u00f3wi dr M\u0105drzejowski.
Jaros\u0142aw Soko\u0142owski ‚Masa‘ zeznaje przed s\u0105dem Fot. Piotr Sk\u00f3rnicki \/ Agencja Gazeta
Prawo pozwala na r\u00f3\u017cne formy ochrony \u015bwiadka koronnego. Mo\u017ce ona polega\u0107 m.in. na sta\u0142ej lub czasowej obecno\u015bci policjant\u00f3w przy \u015bwiadku. Jak m\u00f3wi\u0105 nasi rozm\u00f3wcy, w praktyce nie zdarza si\u0119, by policjanci mieszkali ze \u015bwiadkiem koronnym lub obserwowali go ca\u0142\u0105 dob\u0119. – \u015awiadek mo\u017ce po prostu alarmowa\u0107 policj\u0119, je\u015bli czuje zagro\u017cenie i wydaje mu si\u0119, \u017ce „kto\u015b przy nim chodzi“ – wyja\u015bnia ekspert. \u015awiadek jest \u015bci\u015ble chroniony jedynie w wyj\u0105tkowych sytuacjach, czyli na przyk\u0142ad wtedy, kiedy jest transportowany na sal\u0119 rozpraw.
Przed rozpocz\u0119ciem nowego \u017cycia by\u0142y przest\u0119pca dostaje od policjant\u00f3w szereg instrukcji. Ich tre\u015b\u0107 nie jest ujawniana, jednak z rozm\u00f3w z by\u0142ymi funkcjonariuszami i z tre\u015bci rz\u0105dowego rozporz\u0105dzenia \u0142atwo wywnioskowa\u0107, co si\u0119 w nich znajduje – \u015bwiadek odcina si\u0119 od dawnych znajomo\u015bci, unika miejsc, w kt\u00f3rych mo\u017ce natkn\u0105\u0107 si\u0119 na kogo\u015b niewygodnego, nie udziela si\u0119 na portalach spo\u0142eczno\u015bciowych, nie \u015bci\u0105ga na siebie niepotrzebnie uwagi s\u0105siad\u00f3w i otoczenia, a przede wszystkim dochowuje tajemnicy i nikomu nie m\u00f3wi o swojej przesz\u0142o\u015bci. Zderzenie z rzeczywisto\u015bci\u0105
\u015awiadkowi koronnemu wskazuje si\u0119 bezpieczne miejsce do \u017cycia w innym mie\u015bcie, gdzie przeprowadza si\u0119 z rodzin\u0105. To kluczowa decyzja, bo od tego zale\u017cy powodzenie ca\u0142ego planu.
– Ka\u017cdy kraj ma swoj\u0105 specyfik\u0119. Kiedy w Polsce kto\u015b pojawia si\u0119 na osiedlu domk\u00f3w jednorodzinnych, nikt szczeg\u00f3lnie nie docieka, kim jest nowy s\u0105siad \u2013 twierdzi insp. Leszek Kardaszy\u0144ski, by\u0142y naczelnik Zarz\u0105du Ochrony \u015awiadka Koronnego. – Z kolei czeski szef ochrony m\u00f3wi\u0142 mi, \u017ce gdyby on umie\u015bci\u0142 \u015bwiadka w domku jednorodzinnym na osiedlu, to wszyscy wok\u00f3\u0142 p\u0119kaliby z ciekawo\u015bci, sk\u0105d si\u0119 wzi\u0105\u0142 \u2013 dodaje.
\u015awiadek dostaje dokumenty na nowe imi\u0119 i nazwisko. Policja pomaga w umieszczeniu dzieci w szkole, a tak\u017ce w znalezieniu pracy dla \u015bwiadka, je\u015bli jest taka konieczno\u015b\u0107. Policja mo\u017ce zadba\u0107 r\u00f3wnie\u017c o edukacj\u0119 by\u0142ego przest\u0119pcy, a tak\u017ce zaopiekowa\u0107 si\u0119 osob\u0105 starsz\u0105 lub chor\u0105, kt\u00f3r\u0105 musia\u0142 opu\u015bci\u0107 uciekaj\u0105c przed zagro\u017ceniem.
By\u0142y przest\u0119pca mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c z\u0142o\u017cy\u0107 wniosek o comiesi\u0119czne wsparcie finansowe w wysoko\u015bci \u015bredniej krajowej (obecnie to ok. 3,4 tys. z\u0142 netto). Dzieci dostaj\u0105 po\u0142ow\u0119 mniej. Dla osoby, kt\u00f3ry nierzadko jest przyzwyczajona do wysokich standard\u00f3w \u017cycia, bywa to bolesnym upadkiem.
Proces mafii pruszkowskiej, 2003 r. Fot. Robert Kowalewski \/ AG
– Kiedy\u015b jeden ze \u015bwiadk\u00f3w opowiada\u0142 mi o swoim trybie \u017cycia, kt\u00f3re prowadzi\u0142 jako przest\u0119pca: w poniedzia\u0142ek odsypianie po weekendowej imprezie, wtorek i \u015broda biznesy narkotykowe, a od czwartku zn\u00f3w balangi \u2013 wylicza insp. Leszek Kardaszy\u0144ski. – Po tym, jak ten m\u0119\u017cczyzna zosta\u0142 \u015bwiadkiem, nagle musia\u0142 sp\u0119dza\u0107 z rodzin\u0105 wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 dnia, co wcze\u015bniej mu si\u0119 przecie\u017c nie zdarza\u0142o. Nie umia\u0142 sobie z tym poradzi\u0107, dochodzi\u0142o do awantur. Brakowa\u0142o mu imprez, kasy, knajpianego blichtru. Przysz\u0142a proza \u017cycia, musia\u0142 utrzyma\u0107 rodzin\u0119 za przeci\u0119tne pieni\u0105dze, chodzi\u0107 na zakupy
\u2013 t\u0142umaczy.
Dochodzi do tego fakt, \u017ce \u015bwiadek straci\u0142 wielu przyjaci\u00f3\u0142, kt\u00f3rzy byli dla niego jak rodzina. Zeznawa\u0142 przecie\u017c przeciwko osobom, z kt\u00f3rymi wsp\u00f3lnie si\u0119 bawi\u0142, kt\u00f3re by\u0142y chrzestnymi jego dzieci.
Skruszony przest\u0119pca mo\u017ce zosta\u0107 poddany operacji plastycznej, na co tak\u017ce pozwala prawo. S\u0105 to jednak sytuacje na tyle rzadkie, \u017ce nawet od samych lekarzy trudno dowiedzie\u0107 si\u0119 czego\u015b wi\u0119cej. – Operacja plastyczna to do\u015b\u0107 szerokie poj\u0119cie. Dochodzi\u0142o np. do korekty przegrody nosowej lub usuwania charakterystycznych tatua\u017cy, co mia\u0142o utrudni\u0107 rozpoznanie takiej osoby. Nie by\u0142o jednak operacji zmieniaj\u0105cych wygl\u0105d ca\u0142kowicie, nie wspominaj\u0105c ju\u017c o odm\u0142adzaniu czy wype\u0142nianiu botoksem
– m\u00f3wi anonimowo by\u0142y policyjny naczelnik.
\u015awiadek mo\u017ce te\u017c dzia\u0142a\u0107 w kwestii wygl\u0105du na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 – zmieni\u0107 kolor w\u0142os\u00f3w, zapu\u015bci\u0107 brod\u0119, schudn\u0105\u0107, przyty\u0107, zacz\u0105\u0107 nosi\u0107 okulary lub soczewki.
Dzi\u0119ki tym wszystkim zabiegom taka osoba z now\u0105 to\u017csamo\u015bci\u0105 i w nowym miejscu \u017cyje wzgl\u0119dnie normalnie. – Nie mo\u017cna z programu ochrony \u015bwiadka koronnego zrobi\u0107 drugiego zak\u0142adu karnego. Nadz\u00f3r, kontrola i kontakt z funkcjonariuszem policji – jak najbardziej, ale ci ludzie musz\u0105 \u017cy\u0107 w\u0142asnym \u017cyciem. Im jest ciszej wok\u00f3\u0142 takiego cz\u0142owieka, tym lepiej, niczym nie powinien si\u0119 wyr\u00f3\u017cnia\u0107 \u2013 t\u0142umaczy by\u0142y naczelnik.
– Jest prawdopodobne, \u017ce osoba, kt\u00f3ra np. na co dzie\u0144 pracuje ze \u015bwiadkiem koronnym, nawet nie wie, z kim ma do czynienia. I o to w tym programie chodzi. \u015awiadkowie koronni nie mog\u0105 by\u0107 na garnuszku pa\u0144stwa, nie trzyma si\u0119 ich w specjalnie wybudowanych o\u015brodkach, tylko s\u0105 w spo\u0142ecze\u0144stwie – wyja\u015bnia nasz rozm\u00f3wca. Kontakt z policj\u0105
Centralne Biuro \u015aledcze Policji nie ujawnia, ilu funkcjonariuszy odpowiada za ochron\u0119 jednego \u015bwiadka. Wiadomo natomiast, \u017ce w przypadku kontakt\u00f3w policjant-\u015bwiadek r\u00f3wnie\u017c obowi\u0105zuj\u0105 bardzo surowe zasady. – Funkcjonariusz uczestniczy w \u017cyciu \u015bwiadka, jest jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych os\u00f3b, kt\u00f3rym powierza si\u0119 wszystkie tajemnice. Si\u0142\u0105 rzeczy zawi\u0105zuje si\u0119 pewna ni\u0107 blisko\u015bci. Wa\u017cne jest, \u017ceby policjant zachowa\u0142 w tych relacjach dystans
\u2013 zwraca uwag\u0119 insp. Leszek Kardaszy\u0144ski.
Policja. Zdj\u0119cie ilustracyjne Fot. Renata D\u0105browska \/ Agencja Gazeta
Dlatego \u015bwiadek koronny nie wie, jak nazywa si\u0119 policjant, zna jedynie jego pseudonim. Nie wie r\u00f3wnie\u017c, jaki stopie\u0144 ma funkcjonariusz, czy ma \u017con\u0119 lub dzieci.
– Trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce to byli bandyci. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich nie wraca na drog\u0119 przest\u0119pstwa, ale cz\u0119\u015b\u0107 z nich nigdy do ko\u0144ca nie b\u0119dzie zresocjalizowana. Ich wiedza powinna by\u0107 na tyle zminimalizowana, \u017ce gdyby chcieli przej\u015b\u0107 na drug\u0105 stron\u0119, nie wyrz\u0105dziliby wi\u0119kszej szkody \u2013 t\u0142umaczy insp. Kardaszy\u0144ski. Wpadka \u015bwiadka
Policjant i politolog dr Zbigniew Rau w 2001,2009 i 2012 r. przeprowadzi\u0142 ankiety ze \u015bwiadkami koronnymi, z kt\u00f3rych wynika\u0142o, \u017ce najbardziej doskwiera im niepewno\u015b\u0107 przysz\u0142o\u015bci, ci\u0105g\u0142e zagro\u017cenie, a tak\u017ce brak pieni\u0119dzy, samotno\u015b\u0107 i konieczno\u015b\u0107 prowadzenia \u017cycia innego ni\u017c wcze\u015bniej. Nic dziwnego, \u017ce zdarzaj\u0105 si\u0119 im potkni\u0119cia.
– Z czasem ci ludzie zapominaj\u0105 si\u0119, pope\u0142niaj\u0105 b\u0142\u0119dy, pokazuj\u0105 si\u0119 w nieodpowiednich miejscach, staraj\u0105 si\u0119 wr\u00f3ci\u0107 do starych znajomych – m\u00f3wi nasz anonimowy rozm\u00f3wca. – Dochodzi\u0142o do sytuacji, w kt\u00f3rych \u015bwiadek zosta\u0142 rozpoznany przez dawnych koleg\u00f3w. To by\u0142y przypadkowe spotkania, wywo\u0142uj\u0105ce spore zdziwienie obu stron. Gdy dochodzi do takich zetkni\u0119\u0107, \u015bwiadek jest szybko ewakuowany w inne miejsce
– dodaje.
– To s\u0105 marginalne przypadki, zawsze jest takie ryzyko. Nag\u0142e spotkanie mo\u017ce si\u0119 zdarzy\u0107 wsz\u0119dzie, nawet gdy przeniesie si\u0119 takiego \u015bwiadka na Alask\u0119 \u2013 komentuje insp. Leszek Kardaszy\u0144ski.
Wiadomo tak\u017ce, \u017ce na \u015bwiadk\u00f3w w Polsce planowano zamachy. Funkcjonariuszom uda\u0142o si\u0119 je odpowiednio wcze\u015bniej udaremni\u0107. Nowy pocz\u0105tek
Obj\u0119cie programem ochrony \u015bwiadk\u00f3w nie jest do\u017cywotnie. Ko\u0144czy si\u0119 wtedy, gdy ustaje zagro\u017cenie, czyli np. wtedy, gdy cz\u0142onkowie grupy przest\u0119pczej ju\u017c nie \u017cyj\u0105 lub odsiaduj\u0105 wieloletnie wyroki i istnieje niewielkie ryzyko zemsty.
\u015awiadkiem koronnym jest si\u0119 nawet przez kilkana\u015bcie lat, co cz\u0119sto bywa efektem wieloletnich proces\u00f3w tocz\u0105cych si\u0119 w sprawach grup przest\u0119pczych. Znane s\u0105 jednak i takie przypadki, gdy ju\u017c po 3-4 latach ze \u015bwiadka zdejmowano ochron\u0119.
– To by\u0142y spore sukcesy. Cz\u0142owiek, kt\u00f3ry w ramach programu uzyska\u0142 kwalifikacje, wykszta\u0142cenie, teraz cieszy si\u0119 szacunkiem w pracy, w \u015brodowisku. Do g\u0142owy nikomu nie przychodzi, \u017ce to by\u0142 bandyta i \u015bwiadek koronny \u2013 twierdzi insp. Leszek Kardaszy\u0144ski.
Funkcjonariusze dobrze znaj\u0105 jednak historie \u015bwiadk\u00f3w, u kt\u00f3rych poci\u0105g do dawnych emocji by\u0142 zbyt silny. Niekt\u00f3rzy \u015bwiadkowie t\u0119skni\u0105c za poprzednim \u017cyciem wracaj\u0105 na drog\u0119 przest\u0119pstwa. Wed\u0142ug danych Prokuratury Krajowej co najmniej trzech z nich zosta\u0142o skazanych i trafi\u0142o do wi\u0119zienia.
Pijany spowodowa\u0142 wypadek, z auta wypad\u0142 pasa\u017cer. Policja pokazuje film ku przestrodze pojawia si\u0119 nowy cz\u0142owiek. Ma na imi\u0119 Marek, niewiele o sobie m\u00f3wi. Przyjecha\u0142 z rodzin\u0105 do miasta „za chlebem“. Na pr\u00f3\u017cno szuka\u0107 o nim w sieci jakichkolwiek informacji. W wyszukiwarce nie pojawia si\u0119 zupe\u0142nie nic, brak nawet zwyk\u0142ego konta na portalu spo\u0142eczno\u015bciowym. Marek nie chodzi na imprezy firmowe i wsp\u00f3lne po pracy, szczeg\u00f3lnie te organizowane w centrum miasta. Kiedy\u015b przez przypadek przedstawia si\u0119 innym imieniem, szybko obraca sytuacj\u0119 w \u017cart i zmienia temat. Marek to najprawdopodobniej po prostu zwyk\u0142y introwertyk. Ale mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c \u015bwiadkiem koronnym, kt\u00f3ry pogr\u0105\u017cy\u0142 w przesz\u0142o\u015bci swoimi zeznaniami niebezpiecznych przest\u0119pc\u00f3w. I teraz si\u0119 przed nimi ukrywa. Soko\u0142owski ps. „Masa“, Wies\u0142aw Czemer ps. „Kastor“, W\u0142odzimierz Celejewski. To tylko niekt\u00f3rzy z bardziej znanych polskich \u015bwiadk\u00f3w koronnych. \u015awiadkiem koronnym mo\u017ce zosta\u0107 osoba podejrzana o przest\u0119pstwo, najcz\u0119\u015bciej cz\u0142onek zorganizowanej grupy. Ujawnia prokuratorowi informacje, kt\u00f3re mog\u0105 pom\u00f3c w wykryciu innych przest\u0119pstw i ich sprawc\u00f3w. Je\u015bli \u015bwiadek okazuje si\u0119 przydatny, wymiar sprawiedliwo\u015bci oferuje mu wolno\u015b\u0107. Bywa to spor\u0105 zach\u0119t\u0105, bo w przeciwnym wypadku taki przest\u0119pca trafi\u0142by za kratki na co najmniej kilka lat. Aby zosta\u0107 \u015bwiadkiem trzeba spe\u0142ni\u0107 jednak kilka warunk\u00f3w: nie mo\u017ce by\u0107 on m.in. sprawc\u0105 morderstwa, nie mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c by\u0142ym szefem gangu. A je\u015bli po wyj\u015bciu na wolno\u015b\u0107 b\u0119dzie dalej dopuszcza\u0107 si\u0119 przest\u0119pstw, post\u0119powanie mo\u017ce zosta\u0107 odwieszone i mo\u017ce trafi\u0107 za kratki za nowe i dawne przewinienia. Od 1998 roku (wtedy zacz\u0119\u0142a obowi\u0105zywa\u0107 w Polsce ustawa o \u015aK) do 2014 r. w procesach wykorzystano zeznania 111 \u015bwiadk\u00f3w koronnych. Ilu by\u0142o ich w latach p\u00f3\u017aniejszych? Krajowa nie odpowiedzia\u0142a naszej redakcji na pytanie w tej sprawie. Mo\u017cna jednak za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce nie przyby\u0142o ich zbyt wielu, bo w ostatnich latach nast\u0105pi\u0142 spory spadek. W 2014 r. zarejestrowano tylko jednego \u015bwiadka, podobnie w 2013 r. Najwi\u0119kszy przyrost odnotowywano pod koniec lat 90. i na pocz\u0105tku nowego stulecia. Szczyt przypad\u0142 na 2001 r. – wzrost o 23 osoby. – W tej chwili nie ma tak wielkich grup przest\u0119pczych, w kt\u00f3rych jedna osoba by\u0142aby na tyle przydatna, \u017ce mog\u0142aby z\u0142ama\u0107 wewn\u0119trzn\u0105 sp\u00f3jno\u015b\u0107 takiej grupy – t\u0142umaczy mi dr Wies\u0142aw M\u0105drzejowski, by\u0142y wicedyrektor CB\u015a, ekspert ds. zwalczania przest\u0119pczo\u015bci zorganizowanej. – dodaje. \u015awiadek koronny, je\u015bli zechce, mo\u017ce skorzysta\u0107 r\u00f3wnie\u017c z programu ochrony. Centralne Biuro \u015aledcze Policji poinformowa\u0142o mnie, \u017ce korzysta z niego obecnie 83 \u015bwiadk\u00f3w oraz 105 cz\u0142onk\u00f3w ich rodzin. CB\u015aP nie zgadza si\u0119 odpowiedzie\u0107 na pytanie dotycz\u0105ce koszt\u00f3w ochrony os\u00f3b obj\u0119tych programem, t\u0142umacz\u0105c to „niejawno\u015bci\u0105 informacji“. Dostaj\u0119 jednak potem dane dotycz\u0105ce koszt\u00f3w ponoszonych na zatrudnienie funkcjonariuszy i pracownik\u00f3w. W 2017 r. by\u0142o to 14,7 mln z\u0142. \u0141atwo policzy\u0107, \u017ce na jedn\u0105 osob\u0119 obj\u0119t\u0105 programem daje to ponad 6,5 tys. z\u0142 miesi\u0119cznie. A to przecie\u017c tylko cz\u0119\u015b\u0107 pieni\u0119dzy, kt\u00f3re pa\u0144stwo wyk\u0142ada, by zapewni\u0107 bezpiecze\u0144stwo przest\u0119pcom i ich rodzinom. – Dobra ochrona kosztuje. Je\u015bli chce si\u0119 by\u0107 skutecznym, nie mo\u017cna je\u017adzi\u0107 polonezem i jednocze\u015bnie \u015bciga\u0107 si\u0119 z bmw – m\u00f3wi nam chc\u0105cy zachowa\u0107 anonimowo\u015b\u0107 by\u0142y naczelnik kom\u00f3rki zajmuj\u0105cej si\u0119 ochron\u0105 \u015bwiadk\u00f3w koronnych. Szczeg\u00f3\u0142y dotycz\u0105ce ochrony \u015bwiadk\u00f3w s\u0105 jedn\u0105 z najpilniej strze\u017conych tajemnic w polskiej policji. „Nie widzimy mo\u017cliwo\u015bci przeprowadzenia przez pana rozm\u00f3w zar\u00f3wno z osobami chronionymi, jak r\u00f3wnie\u017c funkcjonariuszami lub pracownikami CB\u015aP zajmuj\u0105cymi si\u0119 t\u0105 tematyk\u0105“ – czytam w przes\u0142anym do naszej redakcji e-mailu z Centralnego Biura \u015aledczego Policji. Informacji musz\u0119 szuka\u0107 w innych \u017ar\u00f3d\u0142ach. Na pocz\u0105tku swojej wsp\u00f3\u0142pracy z prokuratur\u0105 \u015bwiadek jest obejmowany pomoc\u0105 psychologiczn\u0105. – m\u00f3wi dr M\u0105drzejowski. Prawo pozwala na r\u00f3\u017cne formy ochrony \u015bwiadka koronnego. Mo\u017ce ona polega\u0107 m.in. na sta\u0142ej lub czasowej obecno\u015bci policjant\u00f3w przy \u015bwiadku. Jak m\u00f3wi\u0105 nasi rozm\u00f3wcy, w praktyce nie zdarza si\u0119, by policjanci mieszkali ze \u015bwiadkiem koronnym lub obserwowali go ca\u0142\u0105 dob\u0119. – \u015awiadek mo\u017ce po prostu alarmowa\u0107 policj\u0119, je\u015bli czuje zagro\u017cenie i wydaje mu si\u0119, \u017ce „kto\u015b przy nim chodzi“ – wyja\u015bnia ekspert. \u015awiadek jest \u015bci\u015ble chroniony jedynie w wyj\u0105tkowych sytuacjach, czyli na przyk\u0142ad wtedy, kiedy jest transportowany na sal\u0119 rozpraw. Przed rozpocz\u0119ciem nowego \u017cycia by\u0142y przest\u0119pca dostaje od policjant\u00f3w szereg instrukcji. Ich tre\u015b\u0107 nie jest ujawniana, jednak z rozm\u00f3w z by\u0142ymi funkcjonariuszami i z tre\u015bci rz\u0105dowego rozporz\u0105dzenia \u0142atwo wywnioskowa\u0107, co si\u0119 w nich znajduje – \u015bwiadek odcina si\u0119 od dawnych znajomo\u015bci, unika miejsc, w kt\u00f3rych mo\u017ce natkn\u0105\u0107 si\u0119 na kogo\u015b niewygodnego, nie udziela si\u0119 na portalach spo\u0142eczno\u015bciowych, nie \u015bci\u0105ga na siebie niepotrzebnie uwagi s\u0105siad\u00f3w i otoczenia, a przede wszystkim dochowuje tajemnicy i nikomu nie m\u00f3wi o swojej przesz\u0142o\u015bci. \u015awiadkowi koronnemu wskazuje si\u0119 bezpieczne miejsce do \u017cycia w innym mie\u015bcie, gdzie przeprowadza si\u0119 z rodzin\u0105. To kluczowa decyzja, bo od tego zale\u017cy powodzenie ca\u0142ego planu. – Ka\u017cdy kraj ma swoj\u0105 specyfik\u0119. Kiedy w Polsce kto\u015b pojawia si\u0119 na osiedlu domk\u00f3w jednorodzinnych, nikt szczeg\u00f3lnie nie docieka, kim jest nowy s\u0105siad \u2013 twierdzi insp. Leszek Kardaszy\u0144ski, by\u0142y naczelnik Zarz\u0105du Ochrony \u015awiadka Koronnego. – Z kolei czeski szef ochrony m\u00f3wi\u0142 mi, \u017ce gdyby on umie\u015bci\u0142 \u015bwiadka w domku jednorodzinnym na osiedlu, to wszyscy wok\u00f3\u0142 p\u0119kaliby z ciekawo\u015bci, sk\u0105d si\u0119 wzi\u0105\u0142 \u2013 dodaje. \u015awiadek dostaje dokumenty na nowe imi\u0119 i nazwisko. Policja pomaga w umieszczeniu dzieci w szkole, a tak\u017ce w znalezieniu pracy dla \u015bwiadka, je\u015bli jest taka konieczno\u015b\u0107. Policja mo\u017ce zadba\u0107 r\u00f3wnie\u017c o edukacj\u0119 by\u0142ego przest\u0119pcy, a tak\u017ce zaopiekowa\u0107 si\u0119 osob\u0105 starsz\u0105 lub chor\u0105, kt\u00f3r\u0105 musia\u0142 opu\u015bci\u0107 uciekaj\u0105c przed zagro\u017ceniem. By\u0142y przest\u0119pca mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c z\u0142o\u017cy\u0107 wniosek o comiesi\u0119czne wsparcie finansowe w wysoko\u015bci \u015bredniej krajowej (obecnie to ok. 3,4 tys. z\u0142 netto). Dzieci dostaj\u0105 po\u0142ow\u0119 mniej. Dla osoby, kt\u00f3ry nierzadko jest przyzwyczajona do wysokich standard\u00f3w \u017cycia, bywa to bolesnym upadkiem. – Kiedy\u015b jeden ze \u015bwiadk\u00f3w opowiada\u0142 mi o swoim trybie \u017cycia, kt\u00f3re prowadzi\u0142 jako przest\u0119pca: w poniedzia\u0142ek odsypianie po weekendowej imprezie, wtorek i \u015broda biznesy narkotykowe, a od czwartku zn\u00f3w balangi \u2013 wylicza insp. Leszek Kardaszy\u0144ski. \u2013 t\u0142umaczy. Dochodzi do tego fakt, \u017ce \u015bwiadek straci\u0142 wielu przyjaci\u00f3\u0142, kt\u00f3rzy byli dla niego jak rodzina. Zeznawa\u0142 przecie\u017c przeciwko osobom, z kt\u00f3rymi wsp\u00f3lnie si\u0119 bawi\u0142, kt\u00f3re by\u0142y chrzestnymi jego dzieci. Skruszony przest\u0119pca mo\u017ce zosta\u0107 poddany operacji plastycznej, na co tak\u017ce pozwala prawo. S\u0105 to jednak sytuacje na tyle rzadkie, \u017ce nawet od samych lekarzy trudno dowiedzie\u0107 si\u0119 czego\u015b wi\u0119cej. – m\u00f3wi anonimowo by\u0142y policyjny naczelnik. \u015awiadek mo\u017ce te\u017c dzia\u0142a\u0107 w kwestii wygl\u0105du na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 – zmieni\u0107 kolor w\u0142os\u00f3w, zapu\u015bci\u0107 brod\u0119, schudn\u0105\u0107, przyty\u0107, zacz\u0105\u0107 nosi\u0107 okulary lub soczewki. Dzi\u0119ki tym wszystkim zabiegom taka osoba z now\u0105 to\u017csamo\u015bci\u0105 i w nowym miejscu \u017cyje wzgl\u0119dnie normalnie. – Nie mo\u017cna z programu ochrony \u015bwiadka koronnego zrobi\u0107 drugiego zak\u0142adu karnego. Nadz\u00f3r, kontrola i kontakt z funkcjonariuszem policji – jak najbardziej, ale ci ludzie musz\u0105 \u017cy\u0107 w\u0142asnym \u017cyciem. Im jest ciszej wok\u00f3\u0142 takiego cz\u0142owieka, tym lepiej, niczym nie powinien si\u0119 wyr\u00f3\u017cnia\u0107 \u2013 t\u0142umaczy by\u0142y naczelnik. – Jest prawdopodobne, \u017ce osoba, kt\u00f3ra np. pracuje ze \u015bwiadkiem koronnym, nawet nie wie, z kim ma do czynienia. I o to w tym programie chodzi. \u015awiadkowie koronni nie mog\u0105 by\u0107 na garnuszku pa\u0144stwa, nie trzyma si\u0119 ich w specjalnie wybudowanych o\u015brodkach, tylko s\u0105 w spo\u0142ecze\u0144stwie – wyja\u015bnia nasz rozm\u00f3wca. Centralne Biuro \u015aledcze Policji nie ujawnia, ilu funkcjonariuszy odpowiada za ochron\u0119 jednego \u015bwiadka. Wiadomo natomiast, \u017ce w przypadku kontakt\u00f3w policjant-\u015bwiadek r\u00f3wnie\u017c obowi\u0105zuj\u0105 bardzo surowe zasady. \u2013 zwraca uwag\u0119 insp. Leszek Kardaszy\u0144ski. Dlatego \u015bwiadek koronny nie wie, jak nazywa si\u0119 policjant, zna jedynie jego pseudonim. Nie wie r\u00f3wnie\u017c, jaki stopie\u0144 ma funkcjonariusz, czy ma \u017con\u0119 lub dzieci. – Trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce to byli bandyci. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich nie wraca na drog\u0119 przest\u0119pstwa, ale cz\u0119\u015b\u0107 z nich nigdy do ko\u0144ca nie b\u0119dzie zresocjalizowana. Ich wiedza powinna by\u0107 na tyle zminimalizowana, \u017ce gdyby chcieli przej\u015b\u0107 na drug\u0105 stron\u0119, nie wyrz\u0105dziliby wi\u0119kszej szkody \u2013 t\u0142umaczy insp. Kardaszy\u0144ski. Policjant i politolog dr Zbigniew Rau w 2001,2009 i 2012 r. przeprowadzi\u0142 ankiety ze \u015bwiadkami koronnymi, z kt\u00f3rych wynika\u0142o, \u017ce najbardziej doskwiera im niepewno\u015b\u0107 przysz\u0142o\u015bci, ci\u0105g\u0142e zagro\u017cenie, a tak\u017ce brak pieni\u0119dzy, samotno\u015b\u0107 i konieczno\u015b\u0107 prowadzenia \u017cycia innego ni\u017c wcze\u015bniej. Nic dziwnego, \u017ce zdarzaj\u0105 si\u0119 im potkni\u0119cia. – Z czasem ci ludzie zapominaj\u0105 si\u0119, pope\u0142niaj\u0105 b\u0142\u0119dy, pokazuj\u0105 si\u0119 w nieodpowiednich miejscach, staraj\u0105 si\u0119 wr\u00f3ci\u0107 do starych znajomych – m\u00f3wi nasz anonimowy rozm\u00f3wca. – dodaje. – To s\u0105 marginalne przypadki, zawsze jest takie ryzyko. Nag\u0142e spotkanie mo\u017ce si\u0119 zdarzy\u0107 wsz\u0119dzie, nawet gdy przeniesie si\u0119 takiego \u015bwiadka na Alask\u0119 \u2013 komentuje insp. Leszek Kardaszy\u0144ski. Wiadomo tak\u017ce, \u017ce na \u015bwiadk\u00f3w w Polsce planowano zamachy. Funkcjonariuszom uda\u0142o si\u0119 je odpowiednio wcze\u015bniej udaremni\u0107. Obj\u0119cie programem ochrony \u015bwiadk\u00f3w nie jest do\u017cywotnie. Ko\u0144czy si\u0119 wtedy, gdy ustaje zagro\u017cenie, czyli np. wtedy, gdy cz\u0142onkowie grupy przest\u0119pczej ju\u017c nie \u017cyj\u0105 lub odsiaduj\u0105 wieloletnie wyroki i istnieje niewielkie ryzyko zemsty. \u015awiadkiem koronnym jest si\u0119 nawet przez kilkana\u015bcie lat, co cz\u0119sto bywa efektem wieloletnich proces\u00f3w tocz\u0105cych si\u0119 w sprawach grup przest\u0119pczych. Znane s\u0105 jednak i takie przypadki, gdy ju\u017c po 3-4 latach ze \u015bwiadka zdejmowano ochron\u0119. – To by\u0142y spore sukcesy. Cz\u0142owiek, kt\u00f3ry w ramach programu uzyska\u0142 kwalifikacje, wykszta\u0142cenie, teraz cieszy si\u0119 szacunkiem w pracy, w \u015brodowisku. Do g\u0142owy nikomu nie przychodzi, \u017ce to by\u0142 bandyta i \u015bwiadek koronny \u2013 twierdzi insp. Leszek Kardaszy\u0144ski. Funkcjonariusze dobrze znaj\u0105 jednak historie \u015bwiadk\u00f3w, u kt\u00f3rych poci\u0105g do dawnych emocji by\u0142 zbyt silny. Niekt\u00f3rzy \u015bwiadkowie t\u0119skni\u0105c za poprzednim \u017cyciem wracaj\u0105 na drog\u0119 przest\u0119pstwa. Wed\u0142ug danych Prokuratury Krajowej co najmniej trzech z nich zosta\u0142o skazanych i trafi\u0142o do wi\u0119zienia.<\/p>\n

\n

Sentiment rank: 0.7<\/div>\n

<\/div>\n<\/div>\n