11 listopada jako \u015awi\u0119to Niepodleg\u0142o\u015bci zacz\u0119li\u015bmy obchodzi\u0107 p\u00f3\u017ano i przez przypadek.<\/b>
\nPrzy\u0142\u0105czamy Ostraw\u0119 do Polski \u2013 o\u015bwiadcza os\u0142upia\u0142ym czeskim urz\u0119dnikom Boles\u0142aw W\u0142odek, nauczyciel stoj\u0105cy na czele trzyosobowej delegacji Polak\u00f3w. Jest \u015brodowe przedpo\u0142udnie, 30 pa\u017adziernika 1918 r. Polacy przyszli do ratusza w Ostrawie, by w imieniu Rady Narodowej z Cieszyna o\u015bwiadczy\u0107, \u017ce miasto b\u0119dzie nale\u017ca\u0142o do Rzeczypospolitej. W odpowiedzi s\u0142ysz\u0105 jednak, \u017ce dzie\u0144 wcze\u015bniej w\u0142adze miejskie og\u0142osi\u0142y ju\u017c przynale\u017cno\u015b\u0107 do nowo utworzonego pa\u0144stwa czechos\u0142owackiego. W tej sytuacji przepraszaj\u0105 za nieporozumienie i wychodz\u0105. Zszokowany Ferdinand Pelc, wiceprzewodnicz\u0105cy Zemskiego N\u00e1rodn\u00edgo V\u00fdboru pro Slezsko, notuje: „By\u0142o jasne, \u017ce je\u015bli Polacy odwa\u017cyli si\u0119 przyj\u015b\u0107 do Ostrawy, najbardziej czeskiej gminy w rejonie, kt\u00f3ra nigdy nie mia\u0142a polskiej wi\u0119kszo\u015bci ani w\u0142adzy, zapewne p\u00f3jd\u0105 bezwzgl\u0119dnie wsz\u0119dzie\u201d. Zdarzenia z Ostrawy pokazuj\u0105, w jakich warunkach odbywa si\u0119 powstawanie nowych kraj\u00f3w, wy\u0142aniaj\u0105cych si\u0119 z kurzu I wojny \u015bwiatowej. W wy\u015bcigu do niepodleg\u0142o\u015bci liczy\u0142 si\u0119 ka\u017cdy dzie\u0144. Kt\u00f3ry z nich mo\u017cna uzna\u0107 za dzie\u0144 odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci? Przez lata to wcale nie by\u0142o oczywiste.
Teoretycznie \u015awi\u0119to Niepodleg\u0142o\u015bci mogliby\u015bmy obchodzi\u0107 ju\u017c 7 pa\u017adziernika. Bo tego dnia w 1918 r. deklaracj\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci og\u0142osi\u0142o Kr\u00f3lestwo Polskie, obejmuj\u0105ce obszar 108 tys. km kw. i zamieszkane przez 10,5 mln ludzi. Utworzone dwa lata wcze\u015bniej na terenach odebranych Rosji przez armie Niemiec i Austro-W\u0119gier, pocz\u0105tkowo funkcjonowa\u0142o pod \u015bcis\u0142ym nadzorem w\u0142adz okupacyjnych, jednak w miar\u0119 zmian sytuacji na froncie zyskiwa\u0142o coraz wi\u0119ksz\u0105 autonomi\u0119. G\u0142ow\u0105 pa\u0144stwa by\u0142a trzyosobowa Rada Regencyjna, kt\u00f3ra mia\u0142a rz\u0105dzi\u0107 do czasu. W jej sk\u0142ad wchodzili ksi\u0105\u017c\u0119 Zdzis\u0142aw Lubomirski, arcybiskup warszawski Aleksander Kakowski i hrabia J\u00f3zef Ostrowski. Kr\u00f3lestwo mia\u0142o w\u0142asny rz\u0105d i organ ustawodawczy: Rad\u0119 Stanu, a od wrze\u015bnia 1917 r. r\u00f3wnie\u017c w\u0142asn\u0105 konstytucj\u0119.
Z czasem Rada stawa\u0142a si\u0119 nie tylko coraz bardziej niezale\u017cna, ale te\u017c coraz skuteczniejsza politycznie. W pa\u017adzierniku 1918 r. pod jej kontrol\u0105 znajdowa\u0142y si\u0119 ca\u0142a cywilna administracja, szkolnictwo, wymiar sprawiedliwo\u015bci i szpitale, a tak\u017ce ca\u0142kiem spora sie\u0107 plac\u00f3wek dyplomatycznych w krajach neutralnych. Kr\u00f3lestwo tworzy\u0142o w\u0142asne si\u0142y zbrojne, od 12 pa\u017adziernika 1918 r. oficjalnie nazywane Wojskiem Polskim.
Deklaracja z 7 pa\u017adziernika nie zmienia\u0142a jednak tego, \u017ce w Kr\u00f3lestwie wci\u0105\u017c przybywa\u0142o 80 tys. niemieckich \u017co\u0142nierzy i urz\u0119dnik\u00f3w, by\u0142o to wi\u0119c terytorium okupowane. Z kolei Rada Regencyjna by\u0142a oskar\u017cana o kolaboracj\u0119 z Niemcami i uwa\u017cana za reprezentanta interes\u00f3w skrajnej prawicy, co w ogarni\u0119tej rewolucyjn\u0105 gor\u0105czk\u0105 Europie by\u0142o powa\u017cnym problemem. Lewicowy przewr\u00f3t lub zamach stanu by\u0142 wi\u0119c tylko kwesti\u0105 czasu. Pierwsza pr\u00f3ba puczu nast\u0105pi\u0142a 3 listopada, a dokona\u0142 jej\u2026 powo\u0142any przez Rad\u0119 Regencyjn\u0105 rz\u0105d J\u00f3zefa \u015awie\u017cy\u0144skiego.
Stanis\u0142aw Wojciechowski, p\u00f3\u017aniejszy prezydent Polski, wspomina\u0142: „Na ulicy spotka\u0142em Zygmunta Chrzanowskiego, kt\u00f3ry w gabinecie \u015awie\u017cy\u0144skiego by\u0142 ministrem spraw wewn\u0119trznych. Na pytanie, czemu si\u0119 tak spieszy, odpowiedzia\u0142 weso\u0142o: \u00bbId\u0119 na Rad\u0119 Ministr\u00f3w po rozkaz aresztowania Rady Regencyjnej\u00ab\u201d. Pierwszym pucz jednak nie wypali\u0142. Oburzona pr\u00f3b\u0105 zamachu stanu Rada Regencyjna zdymisjonowa\u0142a rz\u0105d. Obecny na posiedzeniu ks. Janusz Radziwi\u0142\u0142 doradzi\u0142 nawet, by za\u017c\u0105da\u0107 od \u015awie\u017cy\u0144skiego kontrasygnaty aktu odwo\u0142ania. Innymi s\u0142owy: \u015anie\u017cy\u0144ski mia\u0142 podpisa\u0107 polityczny wyrok na w\u0142asnej osobie. Ku zaskoczeniu wszystkich premier to zrobi\u0142!
Cztery dni po operetkowym zamachu stanu Rada Regencyjna stan\u0119\u0142a przed kolejnym wyzwaniem: w Lublinie powsta\u0142 samozwa\u0144czy rz\u0105d tymczasowy. Tu sprawa by\u0142a o wiele powa\u017cniejsza i grozi\u0142a wr\u0119cz wybuchem wojny domowej. Lublin znajdowa\u0142 si\u0119 na terytorium Kr\u00f3lestwa Polskiego, ale w strefie okupacji austriackiej, spod kt\u00f3rej mieszka\u0144cy miasta wyzwolili si\u0119 ju\u017c na pocz\u0105tku listopada, rozbrajaj\u0105c stacjonuj\u0105cych tam \u017co\u0142nierzy. By\u0142o to wi\u0119c pierwsze terytorium Kr\u00f3lestwa Polskiego, na kt\u00f3rym ca\u0142\u0105 w\u0142adz\u0119 przej\u0119li Polacy.
Chocia\u017c pocz\u0105tkowo przejmowanie w\u0142adzy w mie\u015bcie odbywa\u0142o si\u0119 w imieniu Rady Regencyjnej, wkr\u00f3tce Lublin wypowiedzia\u0142 pos\u0142usze\u0144stwo Warszawie. W Lublinie powsta\u0142 w nocy z 6 na 7 listopada Tymczasowy Rz\u0105d Ludowy Republiki Polskiej pod przewodnictwem przyw\u00f3dcy socjalist\u00f3w galicyjskich Ignacego Daszy\u0144skiego. W ten spos\u00f3b lewica niepodleg\u0142o\u015bciowa zg\u0142asza\u0142a si\u0119 jako kandydatka do obj\u0119cia ca\u0142ej w\u0142adzy w pa\u0144stwie. Deklaracja lubelskiego rz\u0105du by\u0142a pierwsz\u0105, w kt\u00f3rej pad\u0142a nazwa \u201eRepublika Polska\u201d. Dla cz\u0142onk\u00f3w Rady Regencyjnej by\u0142o jasne, \u017ce to zapowied\u017a likwidacji monarchii. I \u017ce nastroje polityczne gwa\u0142townie si\u0119 radykalizuj\u0105, a los Kr\u00f3lestwa Polskiego wisi na w\u0142osku. Ostatni\u0105 desk\u0105 ratunku przed wybuchem rewolucji i wojny domowej by\u0142 J\u00f3zef Pi\u0142sudski, dzia\u0142acz lewicowej PPS, ale jednocze\u015bnie cz\u0142onek tymczasowej Rady Stanu Kr\u00f3lestwa Polskiego, aresztowany w lipcu 1917 r. za odmow\u0119 z\u0142o\u017cenia przysi\u0119gi na wierno\u015b\u0107 niemieckiemu cesarzowi.
Trwaj\u0105ce od d\u0142u\u017cszego czasu dyplomatyczne zabiegi Rady o zwolnienie go z twierdzy w Magdeburgu zako\u0144czy\u0142y si\u0119 sukcesem dos\u0142ownie za pi\u0119\u0107 dwunasta. Zadanie zabrania Pi\u0142sudskiego z wi\u0119zienia i wys\u0142ania go do Warszawy otrzyma\u0142 niemiecki hrabia Harry Kessler (p\u00f3\u017aniej zosta\u0142 pierwszym akredytowanym w niepodleg\u0142ej Polsce dyplomat\u0105): „W nocy nadszed\u0142 do mnie rozkaz, by Pi\u0142sudskiego ju\u017c bez pisemnej deklaracji uwolni\u0107 i jak najszybsz\u0105 drog\u0105 przewie\u017a\u0107 do Berlina. […]. Pi\u0142sudski i jego szef sztabu Sosnkowski o niczym za swoimi kratami i drewnianymi palisadami nie wiedzieli, tote\u017c kiedy stan\u0105\u0142em przed nimi w swoim dziwnym przebraniu, mieli twarze nieco zdziwione. Zakomunikowa\u0142em im, \u017ce maj\u0105 zaledwie dziesi\u0119\u0107 minut na spakowanie. Chodzi\u0142em jak na w\u0119glach po ogrodzie, podczas gdy oni na g\u00f3rze pakowali swoje szczoteczki do z\u0119b\u00f3w, nocne pantofle i fotografie rodzinne. W ko\u0144cu zjawili si\u0119, ka\u017cdy z zawini\u0105tkiem: Pi\u0142sudski w mundurze polskiego pu\u0142kownika, Sosnkowski w cywilnym ubraniu\u201d.
Wieczorem 9 listopada Pi\u0142sudski i Sosnkowski odjechali specjalnym poci\u0105giem do Warszawy, by dotrze\u0107 tam ok. 7.30 nast\u0119pnego dnia. By\u0142a niedziela. „Wybiegam. Jeszcze ciemno. (\u2026) Poci\u0105g ju\u017c si\u0119 zbli\u017ca. Napi\u0119cie ro\u015bnie. Pierwszy wychodzi Pi\u0142sudski, w szaroniebieskim p\u0142aszczu wojskowym i takiej\u017ce maciej\u00f3wce, chudy, smuk\u0142y\u201d \u2013 zapami\u0119ta\u0142 t\u0119 chwil\u0119 Jan Gawro\u0144ski, p\u00f3\u017aniejszy dyplomata. Pi\u0142sudski po po\u0142udniu pojecha\u0142 na Prag\u0119, by spotka\u0107 si\u0119 ze swoj\u0105 konkubin\u0105 Aleksandr\u0105 Szczerbi\u0144sk\u0105 i zobaczy\u0107 dziewi\u0119ciomiesi\u0119czn\u0105 ju\u017c c\u00f3rk\u0119 Wand\u0119, kt\u00f3ra urodzi\u0142a si\u0119 w czasie, kiedy on by\u0142 wi\u0119ziony w Magdeburgu. Przed kamienic\u0105 czeka\u0142 na niego t\u0142um robotnik\u00f3w wierz\u0105cych, \u017ce wkr\u00f3tce socjalista Pi\u0142sudski stanie na czele rz\u0105du i przeprowadzi gruntowne reformy spo\u0142eczne. Nast\u0119pnego dnia, w poniedzia\u0142ek 11 listopada, Rada Regencyjna przekaza\u0142a Pi\u0142sudskiemu w\u0142adz\u0119 nad wojskiem. Tego samego dnia w Compi\u00e8gne pod Pary\u017cem zosta\u0142 podpisany rozejm ko\u0144cz\u0105cy I wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105. W Warszawie trwa\u0142o tymczasem spontaniczne rozbrajanie \u017co\u0142nierzy armii okupacyjnej: „Niemcy zbaranieli, gdzieniegdzie si\u0119 broni\u0105, daj\u0105 si\u0119 rozbraja\u0107 nie tylko przez wojskowych, ale przez lada ch\u0142ystk\u00f3w cywilnych. Widok niepoj\u0119ty. Id\u0105c ulic\u0105, spostrzega si\u0119 samochody niemieckie z czerwonymi chor\u0105gwiami \u2014 zatrzymuj\u0105 je Polacy i ka\u017c\u0105 Niemcom wysiada\u0107 \u2014 zwracaj\u0105 im tylko krasne god\u0142o. To samo dzieje si\u0119 z powozami i ko\u0144mi. Ca\u0142a ta akcja idzie g\u0142adko\u201d \u2013 pisa\u0142a w pami\u0119tniku Maria Lubomirska. O wiele bardziej zaci\u0119te by\u0142y starcia w \u0141odzi, gdzie polskie oddzia\u0142y, z\u0142o\u017cone g\u0142\u00f3wnie z tramwajarzy i kolejarzy, opanowa\u0142y w ko\u0144cu dworce Fabryczny i Kaliski.
W warszawskim zamku wci\u0105\u017c jednak urz\u0119dowa\u0142 niemiecki genera\u0142-gubernator Hans von Beseler, kraj istnia\u0142 w kszta\u0142cie terytorialnym i ustrojowym nadanym przez okupant\u00f3w, mia\u0142 dwa konkuruj\u0105ce z sob\u0105 o\u015brodki w\u0142adzy, a ewakuacja 80 tys. Niemc\u00f3w (w tym 30 tys. z Warszawy) dopiero si\u0119 rozpoczyna\u0142a. 11 listopada nie by\u0142 wi\u0119c dniem, w kt\u00f3rym Polacy mieli poczucie, \u017ce \u017cyj\u0105 w niepodleg\u0142ym pa\u0144stwie. Prze\u0142om nast\u0105pi\u0142 w czwartek 14 listopada: niemieccy urz\u0119dnicy i wojsko opu\u015bcili Warszaw\u0119, Rada Regencyjna dokona\u0142a samorozwi\u0105zania i przekaza\u0142a pe\u0142ni\u0119 w\u0142adzy J\u00f3zefowi Pi\u0142sudskiemu, rewolucyjne nastroje w\u015br\u00f3d robotnik\u00f3w zosta\u0142y nieco uspokojone, a Ignacy Daszy\u0144ski da\u0142 si\u0119 przekona\u0107 do sformowania nowego rz\u0105du o szerszym sk\u0142adzie politycznym. Tego samego dnia zosta\u0142 powo\u0142any przez Pi\u0142sudskiego na stanowisko prezesa rady ministr\u00f3w Republiki Polskiej. Kr\u00f3lestwo Polskie przesta\u0142o istnie\u0107. Narodzi\u0142a si\u0119 II Rzeczpospolita.
O powstaniu nowego pa\u0144stwa J\u00f3zef Pi\u0142sudski powiadomi\u0142 przyw\u00f3dc\u00f3w innych narod\u00f3w dopiero 16 listopada. To by\u0142 jednak tylko pocz\u0105tek budowania nowego pa\u0144stwa. W ci\u0105gu kolejnych czterech lat, w wyniku wojen, powsta\u0144, plebiscyt\u00f3w i decyzji zapadaj\u0105cych na konferencji pokojowej w Pary\u017cu, terytorium Polski powi\u0119kszy\u0142o si\u0119 niemal czterokrotnie. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce na pocz\u0105tku istnienia II RP nie \u015bwi\u0119towano Dnia Niepodleg\u0142o\u015bci \u2013 ka\u017cdy region kraju musia\u0142by go obchodzi\u0107 w innym terminie.
Sam Pi\u0142sudski jako dat\u0119 pierwszego \u015bwi\u0119ta narodowego w 1919 r. wybra\u0142 10 lutego \u2013 dzie\u0144 otwarcia Sejmu Ustawodawczego. Ostatecznie najwa\u017cniejszym \u015bwi\u0119tem pa\u0144stwowym II RP zosta\u0142 3 maja, dzie\u0144 uchwalenia konstytucji z 1791 r. 11 listopada, jako rocznica przej\u0119cia przez Pi\u0142sudskiego w\u0142adzy nad wojskiem z r\u0105k Rady Regencyjnej, pojawi\u0142 si\u0119 dopiero po zamachu majowym w 1926 r. i by\u0142 uroczy\u015bcie obchodzony g\u0142\u00f3wnie w armii. Wyb\u00f3r tej daty by\u0142 podyktowany cz\u0119\u015bciowo wzgl\u0119dami propagandowymi \u2013 chodzi\u0142o o wzmocnienie autorytetu marsza\u0142ka. Pa\u0144stwowym \u015awi\u0119tem Niepodleg\u0142o\u015bci sta\u0142 si\u0119 zreszt\u0105 dopiero po jego \u015bmierci (w II RP fetowano je tylko dwa razy \u2013 w 1937 i 1938 r.) i w 1989 r. (pod pod zmienion\u0105 nazw\u0105: Narodowe \u015awi\u0119to Niepodleg\u0142o\u015bci).<\/p>\n

\n

Sentiment rank: 0.5<\/div>\n

<\/div>\n<\/div>\n