Jadwiga Emilewicz
Fot. Marek Wi\u015bniewski
By Polska sta\u0142a si\u0119 innowacyjna, potrzebujemy m.in. wzrostu zaufania pomi\u0119dzy przedsi\u0119biorcami, ich wsp\u00f3\u0142pracy z nauk\u0105, przychylno\u015bci administracji, w tym urz\u0119d\u00f3w skarbowych, oraz przekonania du\u017cych polskich sp\u00f3\u0142ek do inwestycji w innowacje – m\u00f3wi PAP wiceszefowa MR Jadwiga Emilewicz. Jak zadeklarowa\u0142a wiceminister w wywiadzie dla PAP, „mierzalnych, znacz\u0105cych efekt\u00f3w naszych dzia\u0142a\u0144, nale\u017cy spodziewa\u0107 si\u0119 oko\u0142o 2020 roku“. „Jednak ju\u017c teraz na bie\u017c\u0105co monitorujemy wska\u017aniki. Wzrost nak\u0142ad\u00f3w na B+R przedsi\u0119biorstw, kt\u00f3ry systematycznie ro\u015bnie, nastraja nas optymizmem“ – doda\u0142a. PAP: Innowacyjno\u015b\u0107 to najdro\u017csza i najbardziej ryzykowna strategia budowania przewagi konkurencyjnej. Jak przekona\u0107 przedsi\u0119biorc\u00f3w do inwestowania w innowacje? Jadwiga Emilewicz: To jest trudna droga, ale droga, od kt\u00f3rej nie mamy odwrotu. Reproduktywna dzia\u0142alno\u015b\u0107 polskiej przedsi\u0119biorczo\u015bci powoli si\u0119 wyczerpuje. Ko\u0144czy si\u0119 paliwo w postaci taniej si\u0142y roboczej, bo ta\u0144sz\u0105 mo\u017cna ju\u017c znale\u017a\u0107 niedaleko za wschodni\u0105 granic\u0105. Ko\u0144czy si\u0119 r\u00f3wnie\u017c paliwo niskich koszt\u00f3w pracy, bo Polacy chc\u0105 zarabia\u0107 wi\u0119cej \u2013 zbli\u017ca\u0107 si\u0119 do poziomu dochod\u00f3w s\u0105siad\u00f3w z Zachodu. Poniewa\u017c te najprostsze \u015brodki si\u0119 wyczerpuj\u0105, pozostaje to, czym gospodarka konkurowa\u0142a zawsze – czyli oferowanie nowych us\u0142ug i produkt\u00f3w na rynkach. Zdajemy sobie spraw\u0119, \u017ce w sytuacji, gdy polska gospodarka nie ma tylu zasob\u00f3w kapita\u0142owych, ile zachodonioeuropejskie, czy ameryka\u0144ska, refleksja nad tym jak wyda\u0107 jedn\u0105 z\u0142ot\u00f3wk\u0119, jest w przypadku polskich przedsi\u0119biorc\u00f3w du\u017co g\u0142\u0119bsza ni\u017c ta, kt\u00f3r\u0105 podejmuj\u0105 inwestorzy z bogatszej cz\u0119\u015bci \u015bwiata. Dlatego proponujemy niespotykany dot\u0105d w Polsce pakiet rozwi\u0105za\u0144 legislacyjnych oraz finansowych, kt\u00f3ry mo\u017ce zach\u0119ci\u0107 firmy do podejmowania takiego ryzyka. Pierwsza taka zmiana wesz\u0142a w \u017cycie 1 stycznia – to tzw. ma\u0142a ustawa o innowacyjno\u015bci. Stanowi ona zach\u0119t\u0119 poprzez wprowadzenie korzystniejszego opodatkowania aportu w\u0142asno\u015bci intelektualnej i przemys\u0142owej. Po drugie uwzgl\u0119dnia szersz\u0105 list\u0119 koszt\u00f3w uzyskania przychod\u00f3w poniesionych na dzia\u0142alno\u015b\u0107 badawczo-rozwojow\u0105. Po trzecie – zwrot got\u00f3wkowy dla nowo powstaj\u0105cych przedsi\u0119biorstw. I wreszcie ulgi podatkowe dla przedsi\u0119biorc\u00f3w podejmuj\u0105cych dzia\u0142alno\u015b\u0107 innowacyjn\u0105. W przygotowaniu jest tzw. du\u017ca ustawa o innowacyjno\u015bci. Mamy ju\u017c uzgodnione z Ministerstwem Finans\u00f3w, \u017ce wysoko\u015b\u0107 ulg wro\u015bnie powy\u017cej obecnego poziomu 50 proc. Na razie jeste\u015bmy na etapie obliczania tej koncepcji, bo musimy to zbilansowa\u0107 bud\u017cetowo. PAP: Kiedy b\u0119dzie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o realnych efektach „ma\u0142ej“ ustawy? J. E.: W trzecim kwartale tego roku, gdy zobaczymy, jak przedsi\u0119biorcy z tych ulg korzystaj\u0105. Ale mi\u0119dzy najlepsz\u0105 ustaw\u0105 a przedsi\u0119biorc\u0105 jest jeszcze urz\u0105d skarbowy. By\u0142oby dobrze, \u017ceby interpretowa\u0142 on t\u0119 ustaw\u0119 zgodnie z intencj\u0105 ustawodawcy. Je\u015bli bowiem m\u00f3wimy o uldze na badania i rozw\u00f3j, to chcieliby\u015bmy, \u017ceby ta ulga rzeczywi\u015bcie by\u0142a przyznawana. Kluczowe jest tu zatem nie tylko nasze spotkanie z przedsi\u0119biorcami, by wypromowa\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 innowacyjn\u0105, ale te\u017c z naczelnikami urz\u0119d\u00f3w skarbowych, aby dobrze rozumieli kategorie tych wydatk\u00f3w. Do spotkania z przedstawicielami urz\u0119d\u00f3w skarbowych dojdzie jeszcze w pierwszym kwartale. Dla kogo\u015b, kto chce prowadzi\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 innowacyjn\u0105, wa\u017cna jest te\u017c stabilno\u015b\u0107 otoczenia prawnego zwi\u0105zana z prowadzeniem dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej. Temu maj\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 zapisy konstytucji biznesu. Mamy nadziej\u0119, \u017ce owa sta\u0142o\u015b\u0107, opieranie si\u0119 na prawie, a nie interpretacjach podatkowych sprawi\u0105, \u017ce przedsi\u0119biorcy, nie tylko rodzimi, ale r\u00f3wnie\u017c zagraniczni, b\u0119d\u0105 ch\u0119tniej inwestowa\u0107 na naszym rynku. PAP: Wprowadzanie innowacji wymaga nie tylko nak\u0142ad\u00f3w kapita\u0142u, ale te\u017c czasu. Jak zapewni\u0107 rynkowi d\u0142ugoterminowe wsparcie? J. E.: Poprzez budowanie rynku venture capital, kt\u00f3ry w innowacyjnych gospodarkach jest wyra\u017anym impulsem rozwojowym. Czas od pomys\u0142u do wprowadzenia innowacyjnego produktu na rynek jest bardzo d\u0142ugi. Gospodarki bardzo innowacyjne – szeroko rozumianego zachodniego \u015bwiata – mobilizuj\u0105 bardzo wyra\u017anie kapita\u0142 prywatny, by ten czas skraca\u0107. Przedsi\u0119biorca wie, \u017ce op\u0142aca mu si\u0119 inwestowa\u0107 w innowacje, ale te\u017c \u0142atwo mo\u017ce znale\u017a\u0107 na rynku tych, kt\u00f3rzy przeznaczaj\u0105 nadwy\u017cki got\u00f3wki na innowacyjne przedsi\u0119wzi\u0119cia. Taki szeroko rozumiany rynek venture capital w Polsce dopiero raczkuje. Dlatego utworzyli\u015bmy w Polskim Funduszu Rozwoju platform\u0119 PFR Venture. Mamy nadziej\u0119, \u017ce dzi\u0119ki jej uruchomieniu nie tylko zmobilizujemy krajowych „venture kapitalist\u00f3w“, ale te\u017c \u015bci\u0105gniemy do Polski Skandynaw\u00f3w, Brytyjczyk\u00f3w, Amerykan\u00f3w, Izraelczyk\u00f3w, kt\u00f3rzy przyjad\u0105 do nas z pieni\u0119dzmi, by je po\u0142\u0105czy\u0107 z funduszami Polskiego Funduszu Rozwoju i inwestowa\u0107 w przedsi\u0119wzi\u0119cia w naszym kraju. To gra o du\u017ce \u015brodki – je\u015bli w instrumentach zwi\u0105zanych z venture capital mamy dzisiaj 3 mld z\u0142otych, to musimy zmobilizowa\u0107 drugie tyle z rynku. Aby te inwestycje przynios\u0142y realne efekty, trzeba my\u015ble\u0107 o inwestowaniu do 2020 roku. Fundusze dedykowane inwestycjom w pocz\u0105tkowej fazie rozwoju, np. w ramach program\u00f3w Start in Poland, czy Scale Up (program finansuj\u0105cy wsp\u00f3\u0142prac\u0119 start-up\u00f3w z du\u017cymi przedsi\u0119biorstwami) powinny przynie\u015b\u0107 efekty ju\u017c w ci\u0105gu dw\u00f3ch lat. Szacujemy, \u017ce w wyniku pozyskania \u015brodk\u00f3w venture capital powinno powsta\u0107 i rozwin\u0105\u0107 si\u0119 200 nowych firm. W Wielkiej Brytanii, kt\u00f3ra uruchomi\u0142a podobny program budowania rynku venture capital z pieni\u0119dzy publicznych, miar\u0105 sukcesu by\u0142o nie tylko to, \u017ce ten kapita\u0142 zainwestowany w innowacje wr\u00f3ci\u0142 na rynek i si\u0119 pomno\u017cy\u0142, ale te\u017c utworzenie nowych sp\u00f3\u0142ek i miejsc pracy. A poniewa\u017c tego typu inwestycje prowadz\u0105 najcz\u0119\u015bciej do tworzenia firm technologicznych, to s\u0105 to miejsca pracy wysoko p\u0142atne. Mamy nadziej\u0119, \u017ce za spraw\u0105 \u015brodk\u00f3w venture capital zmieni si\u0119 te\u017c struktura rynku polskich przedsi\u0119biorc\u00f3w. To cel, kt\u00f3ry sobie postawili\u015bmy. PAP: Pod wzgl\u0119dem mo\u017cliwo\u015bci innowacyjnych sytuujemy si\u0119 pomi\u0119dzy pa\u0144stwami wysokorozwini\u0119tymi a krajami, kt\u00f3rych nie sta\u0107 na rozwijanie prze\u0142omowych wynalazk\u00f3w. J. E.: Jest to i wad\u0105, i zalet\u0105. Z jednej strony mamy tradycje innowacyjno\u015bci – lwowsk\u0105 szko\u0142\u0119 matematyczn\u0105, \u0141ukasiewicza czy Szczepanika. Ale z drugiej jeste\u015bmy pa\u0144stwem, gdzie przedsi\u0119biorcy nie maj\u0105 zbyt du\u017co kapita\u0142u. \u015awiat potrzebuje zar\u00f3wno innowacyjnych produkt\u00f3w generycznych \u2013 w tym obszarze widz\u0119 drog\u0119 dla ma\u0142ych i \u015brednich przedsi\u0119biorstw. Ale te\u017c prze\u0142omowych rozwi\u0105za\u0144 w dziedzinie wynalazk\u00f3w technicznych czy materia\u0142owych, kt\u00f3re te\u017c mo\u017cemy oferowa\u0107. Tu jednak potrzebne jest zaanga\u017cowanie du\u017cych firm, kt\u00f3rych w Polsce jest znacznie mniej ni\u017c ma\u0142ych. Ci najwi\u0119ksi pochodz\u0105 z sektora sp\u00f3\u0142ek Skarbu Pa\u0144stwa. S\u0105 to firmy energetyczne, paliwowe, du\u017ce koncerny chemiczne. Na \u015bwiecie s\u0105 to gracze, kt\u00f3rzy dyktuj\u0105 trendy. Nasze wielkie frachtowce te\u017c musz\u0105 wej\u015b\u0107 na tory innowacji, musz\u0105 poszuka\u0107 nowych pomys\u0142\u00f3w na siebie. \u015awiat jest w trakcie ruch\u00f3w tektonicznych i przewaga konkurencyjna, kt\u00f3r\u0105 ma dzisiaj np. firma opieraj\u0105ca si\u0119 na wielkotona\u017cowej sprzeda\u017cy nawoz\u00f3w i bardzo niskiej mar\u017cy, sko\u0144czy si\u0119 w momencie, gdy nast\u0105pi zbli\u017cenie transatlantyckie i na europejski rynek trafi\u0105 ta\u0144sze nawozy produkowane w Stanach Zjednoczonych. Rolnicy b\u0119d\u0105 chcieli je kupowa\u0107, bo rynek potrzebuje taniej \u017cywno\u015bci. Najbli\u017csze 6-8 lat to zatem czas, kiedy du\u017ce polskie firmy np. z sektora wielkiej chemii b\u0119d\u0105 musia\u0142y si\u0119 zastanowi\u0107 nad tym, co nowego mog\u0105 zaproponowa\u0107 rynkowi. Wystarczy prze\u015bledzi\u0107, jak zmienia\u0142 si\u0119 np. ameryka\u0144ski gigant nawozowy. Zaczyna\u0142 od nawoz\u00f3w, gdy \u015bwiat zachwyci\u0142 si\u0119 non-iron – produkowa\u0142 materia\u0142y, teraz wytwarza ju\u017c zupe\u0142nie nowe rzeczy. A wszystko to w obszarze chemii. Nasza wielka chemia musi post\u0119powa\u0107 podobnie. Je\u015bli m\u00f3wimy o transformacji w kierunku elektromobilno\u015bci, to bran\u017ca paliwowa ju\u017c teraz musi si\u0119 zastanowi\u0107, co nowego mo\u017ce oferowa\u0107 na rynkach. Nie s\u0105 to zmiany, kt\u00f3re nast\u0105pi\u0105 w ci\u0105gu roku, dw\u00f3ch lat, ale w ci\u0105gu 20 lat. Ale dla frachtowc\u00f3w, takich jak sp\u00f3\u0142ki paliwowe, oznacza to, \u017ce dzia\u0142ania musz\u0105 podj\u0105\u0107 ju\u017c teraz. Podobnie bran\u017ca energetyczna, w kt\u00f3rej megatrendem jest inteligentne zarz\u0105dzanie systemami. Je\u015bli m\u00f3wimy o tym, \u017ce oparcie polskiej energetyki o w\u0119giel jest istotne, ale polski w\u0119giel jest coraz dro\u017cszy i musimy szuka\u0107 drogi wyj\u015bcia, to smartmetering jest pierwsz\u0105 kwesti\u0105, jak\u0105 sp\u00f3\u0142ki energetyczne musz\u0105 si\u0119 zaj\u0105\u0107. Innymi s\u0142owy: jak spowodowa\u0107, by ci, kt\u00f3rzy konsumuj\u0105 energi\u0119, p\u0142acili za ni\u0105 coraz mniej, a jednocze\u015bnie utrzyma\u0107 rentowno\u015b\u0107 sp\u00f3\u0142ek energetycznych. Kwestie te s\u0105 si\u0142\u0105 nap\u0119dow\u0105 prze\u0142omowych innowacji u du\u017cych graczy na polskim rynku. PAP: Jak tego dokona\u0107? J. E.: Wyzwanie, kt\u00f3re dzisiaj przed nami stoi to przekonanie i nauczenie du\u017cych polskich sp\u00f3\u0142ek jak by\u0107 innowacyjnymi. Pomo\u017ce w tym m.in. specjalny program kszta\u0142cenia mened\u017cer\u00f3w innowacji wewn\u0105trz du\u017cych sp\u00f3\u0142ek, kt\u00f3ry przygotowujemy w ramach programu Inteligentny Rozw\u00f3j. Zale\u017cy nam na tym, by przedsi\u0119biorcy otworzyli si\u0119 na to, co mo\u017ce im przynie\u015b\u0107 ma\u0142y start-up, ma\u0142a sp\u00f3\u0142ka, uczelnia. Wa\u017cne, by firmy nie ba\u0142y si\u0119 otwiera\u0107 na uczelnie, a uczelnie zdecydowa\u0142y si\u0119 otworzy\u0107 swoje drzwi dla przedsi\u0119biorc\u00f3w. Co wi\u0119cej, by kwestorzy na uczelniach nie m\u00f3wili, \u017ce nie wiedz\u0105, jak ksi\u0119gowa\u0107 tego typu wydatki, jak zak\u0142ada\u0107 sp\u00f3\u0142ki spin-offowe, (czyli sp\u00f3\u0142ki pracownik\u00f3w naukowych). To si\u0119 musi w Polsce zacz\u0105\u0107 dzia\u0107. Temu maj\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 instrumenty, o kt\u00f3rych wspomnia\u0142am. PAP: Taka wsp\u00f3\u0142praca nie b\u0119dzie mo\u017cliwa bez wzajemnego zaufania. Jak je zbudowa\u0107? J. E.: U nas rzeczywi\u015bcie obserwujemy niewielk\u0105 zdolno\u015b\u0107 do wsp\u00f3\u0142pracy. Trudno wyobrazi\u0107 sobie np. zbudowanie przez przedsi\u0119biorc\u00f3w wsp\u00f3lnego parku maszyn i uruchomienie linii produkcyjnej, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna dzieli\u0107. W przypadku ma\u0142ej ustawy o innowacyjno\u015bci mamy nadziej\u0119, \u017ce urz\u0119dnicy stan\u0105 si\u0119 akuszerami dobrej zmiany. A przedsi\u0119biorc\u00f3w musimy przekonywa\u0107, \u017ce warto wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107, bo z tego wywodz\u0105 si\u0119 najciekawsze wynalazki. Dlatego promujemy zrzeszanie si\u0119 w klastrach, m.in. w ramach konkurs\u00f3w z programu Inteligentny Rozw\u00f3j. Np. w klastrze musz\u0105 by\u0107 zorganizowani przedsi\u0119biorcy z danej bran\u017cy, kt\u00f3rzy startuj\u0105 w konkursie na wsparcie budowy centrum badawczo-rozwojowego. Takie klastry ju\u017c w Polsce dzia\u0142aj\u0105 – na przyk\u0142ad klaster firm Doliny Lotniczej. Istnienie ich jest kluczowe dla rozwoju rynk\u00f3w, kt\u00f3re maj\u0105 potencja\u0142, ale brak im \u015brodk\u00f3w na rozw\u00f3j i promocj\u0119. Przyk\u0142adem jest bran\u017ca meblarska, kt\u00f3ra musi popracowa\u0107 nad automatyzacj\u0105 produkcji. Meblarzy spod Kalwarii Zebrzydowskiej czy tapicer\u00f3w z Wielkopolski nie b\u0119dzie sta\u0107 na dzia\u0142ania indywidualne. To ogromne wyzwanie, ale chcemy je podj\u0105\u0107, bo zdajemy sobie spraw\u0119, \u017ce inaczej nie da si\u0119 tego wy\u015bcigu ku innowacyjno\u015bci wygra\u0107. PAP: Jak wi\u0119c budowa\u0107 zaufanie w naszym kraju? J. E.: Wa\u017cne jest, by zrozumie\u0107 z czego \u00f3w brak zaufania wynika. Przedsi\u0119biorca nie ma zaufania do naukowca, bo widzi, jakie s\u0105 jego oczekiwania. A podstawowym celem naukowca jest publikowanie, bo odpowiednia liczba publikacji gwarantuje mu karier\u0119 naukow\u0105, awans. Przedsi\u0119biorc\u0119 za\u015b interesuje to, by co\u015b, co ma by\u0107 jego przewag\u0105 konkurencyjn\u0105, nie ujrza\u0142o \u015bwiat\u0142a dziennego, nim nie wprowadzi tego na rynek. Wa\u017cne jest te\u017c dla niego, by produkt jak najszybciej trafi\u0142 do odbiorcy. Administracja mo\u017ce te \u015bwiaty do siebie przyci\u0105gn\u0105\u0107. Z jednej strony ustawodawstwem – temu ma s\u0142u\u017cy\u0107 przygotowana przez ministerstwo nauki nowelizowana ustawa o tytu\u0142ach i stopniach naukowych wprowadzaj\u0105ca tzw. doktorat wdro\u017ceniowy. Osoby realizuj\u0105ce go w tej formie b\u0119d\u0105 mog\u0142y prowadzi\u0107 badanie i weryfikowa\u0107 je w przedsi\u0119biorstwie i by\u0107 jednocze\u015bnie doktorantem na uczelni. To istny przewr\u00f3t kopernika\u0144ski. Na t\u0119 zmian\u0119 czeka\u0142o wielu m\u0142odych naukowc\u00f3w, kt\u00f3rzy maj\u0105 pomys\u0142y wdro\u017ceniowe, ale widz\u0105 sw\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107 na uczelni. Inne zmiany, kt\u00f3re maj\u0105 o\u015bmieli\u0107 w\u0142adze uczelni, by dzia\u0142a\u0142y bli\u017cej rynku, to nowy system finansowania. Wi\u0105\u017ce si\u0119 on z proponowan\u0105 przez ministerstwo nauki zmian\u0105 zwi\u0105zan\u0105 z centrami transfer\u00f3w technologii. Obecnie s\u0105 one w bud\u017cecie uczelni, tak samo, jak ka\u017cda inna jej jednostka. Propozycja jest taka, by centra mia\u0142y wydzielony bud\u017cet \u2013 nie wielki, np. 2 proc. \u0142\u0105cznej dotacji celowej na uczelni\u0119. W zale\u017cno\u015bci od tego, jak ten bud\u017cet jest realizowany, minister nauki zastrzega sobie prawo do jego dofinansowania. Je\u015bli uzysk z przyznanych 2 proc. jest wysoki, to minister nauki mo\u017ce delegowa\u0107 dodatkowe \u015brodki do takiego centrum. Dzia\u0142aj\u0105ce w ten spos\u00f3b centrum transferu technologii uruchomiono 7-8 lat temu w Cambridge. Doprowadzi\u0142o to do skokowego wzrostu jako\u015bci \u017cycia i przestrzeni publicznej w ci\u0105gu kilku lat, a liczba dzia\u0142aj\u0105cych tam przedsi\u0119biorstw poka\u017anie si\u0119 zwi\u0119kszy\u0142a. Absolwenci tej uczelni zak\u0142adaj\u0105 swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 gospodarcz\u0105 w otulinie Cambridge. Miejsce to przyci\u0105ga firmy nie tylko z uwagi na si\u0142\u0119 robocz\u0105, ale te\u017c dost\u0119p do nowych pomys\u0142\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0105 u siebie wdra\u017ca\u0107. Skoro w Cambridge si\u0119 uda\u0142o, to nie widz\u0119 powod\u00f3w, dla kt\u00f3rych nie mia\u0142oby si\u0119 nie uda\u0107 przy uczelniach – g\u0142\u00f3wnie technicznych – w Polsce. PAP: Czy pod koniec tej kadencji rz\u0105du, a je\u015bli nie, to kiedy, Polska z kraju, kt\u00f3ry na\u015bladuje i montuje, stanie si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em innowacyjnych produkt\u00f3w i koncepcji? J. E.: Polska ju\u017c teraz jest krajem, w kt\u00f3rym powstaj\u0105 innowacyjne produkty i koncepcje. Wiele z nich zosta\u0142o sfinansowanych z programu Innowacyjna Gospodarka czy, w tej perspektywie, Inteligentny Rozw\u00f3j. Poprzednio fundusze unijne wykorzystali\u015bmy w du\u017cej mierze do nadrobienia zap\u00f3\u017anie\u0144 rozwojowych, w tym do zakupu nowych technologii, licencji, maszyn i urz\u0105dze\u0144. W tej perspektywie finansowej, ze \u015brodk\u00f3w programu Inteligentny Rozw\u00f3j oferujemy wsparcie jedynie na te projekty, kt\u00f3re wnosz\u0105 co\u015b nowego, polegaj\u0105 na realizacji w\u0142asnego projektu badawczo-rozwojowego, kt\u00f3ry ma szanse przyczyni\u0107 si\u0119 do osi\u0105gni\u0119cia przewagi konkurencyjnej przez firmy. Projekty B+R, ze wzgl\u0119du na swoj\u0105 specyfik\u0119, s\u0105 jednak do\u015b\u0107 czasoch\u0142onne. Mierzalnych, znacz\u0105cych efekt\u00f3w naszych dzia\u0142a\u0144, nale\u017cy zatem spodziewa\u0107 si\u0119 oko\u0142o 2020 roku. Jednak ju\u017c teraz na bie\u017c\u0105co monitorujemy wska\u017aniki. Wzrost nak\u0142ad\u00f3w na B+R przedsi\u0119biorstw, kt\u00f3ry systematycznie ro\u015bnie, nastraja nas optymizmem.
Przeczyta\u0142e\u015b w tym miesi\u0105cu 5 artyku\u0142\u00f3w.
Chcesz czyta\u0107 dalej?
Podaj adres e-mail i zarejestruj si\u0119. To zajmie mniej ni\u017c minut\u0119.
Masz ju\u017c konto?
Na podany adres mailowy zosta\u0142a wys\u0142ana wiadomo\u015b\u0107 z linkiem do rejestracji.
\u00abPowr\u00f3t
Zaloguj si\u0119
\u00abPowr\u00f3t
Odzyskiwanie has\u0142a
Wpisz jednorazowy kod, kt\u00f3ry dosta\u0142e\u015b mailem<\/p>\n

\n

\nSimilarity rank: 1.1\n<\/div>\n

Sentiment rank: 0<\/div>\n

\n<\/div>\n<\/div>\n