23 stycznia 2007 roku zmar\u0142 Ryszard Kapu\u015bci\u0144ski. W przeddzie\u0144 10. rocznicy \u015bmierci wybitnego dziennikarza i pisarza przypominamy artyku\u0142 Luisa Sep\u00falvedy z miesi\u0119cznika \u201eLe Monde Diplomatique \u2013 edycja polska\u201d.
\u015amier\u0107 polskiego dziennikarza Ryszarda Kapu\u015bci\u0144skiego w wieku 74 lat, 23 stycznia 2007 r., wywo\u0142a\u0142a ogromn\u0105 i zas\u0142u\u017con\u0105 fal\u0119 pochwa\u0142 pod jego adresem na ca\u0142ym \u015bwiecie. Si\u0142\u0105 swojego dzie\u0142a Kapu\u015bci\u0144ski sta\u0142 si\u0119 praw- dziwym odniesieniem moralnym dziennikarstwa, mistrzem, kt\u00f3ry \u2013 jak wskazuje Ignacio Ramonet \u2013 podni\u00f3s\u0142 rang\u0119 reporta\u017cu do kategorii dzie\u0142a sztuki.
Pewnego zimowego popo\u0142udnia 1986 r., gdy Bonn by\u0142o jeszcze stolic\u0105 Republiki Federalnej Niemiec i wszyscy zgadzali si\u0119, \u017ce najlepsz\u0105 rzecz\u0105 w tym mie\u015b- cie-ministerstwie by\u0142 poci\u0105g do Kolonii, wszed\u0142em do pewnego brauerei, aby walczy\u0107 z zimnem w ciep\u0142ym towarzystwie, kt\u00f3re zawsze mo\u017cna znale\u017a\u0107 w niemieckich piwiarniach i poczyta\u0107 pras\u0119 latynoameryka\u0144sk\u0105, kt\u00f3rej paczk\u0119 przynios\u0142em ze sob\u0105.
Tak oto, mi\u0119dzy jednym a drugim \u0142ykiem znakomitego jasnego piwa, przegl\u0105da\u0142em ostatni numer Veja, mitycznego tygodnika brazylijskiego, i nie zwr\u00f3ci\u0142em uwagi na nowego przybysza, kt\u00f3ry sformu\u0142owa\u0142 bardzo kurtuazyjne Darf ich bitte\u2026?, chc\u0105c przysi\u0105\u015b\u0107 si\u0119 do sto\u0142u dla dziesi\u0119ciu czy wi\u0119cej os\u00f3b, przy kt\u00f3rym poza mn\u0105 siedzia\u0142y jeszcze dwie osoby, wszystkie pachn\u0105ce farb\u0105 drukarsk\u0105, gdy\u017c w Bonn z ka\u017cdych dziesi\u0119ciu os\u00f3b trzy by\u0142y dziennikarzami, a trzy inne przebywa\u0142y tam przez pomy\u0142k\u0119. Przybysz usiad\u0142, zam\u00f3wi\u0142 piwo i nagle, wskazuj\u0105c na paczk\u0119 moich gazet i pism, zapyta\u0142 po hiszpa\u0144sku, czy mo\u017ce rzuci\u0107 okiem na ostatni numer An\u00e1lisis. Wtedy przyjrza\u0142em si\u0119 temu korpulentnemu m\u0119\u017cczy\u017anie o niemal prze\u017aroczystych oczach i siwych w\u0142osach, kt\u00f3re sprawi\u0142y, \u017ce wygl\u0105da\u0142 na profesora.
Poda\u0142em mu chilijskie czasopismo i dotrzyma\u0142em niemieckiej zasady kurtuazji wyci\u0105gaj\u0105c do niego r\u0119k\u0119 i podaj\u0105c swoje nazwisko oraz pytaj\u0105c, jak si\u0119 ma.
\u2013 Kapu\u015bci\u0144ski, bardzo dobrze, dzi\u0119kuj\u0119, a pan? \u2013 odpowiedzia\u0142.
\u2013 Ryszard Kapu\u015bci\u0144ski? \u2013 pewnie wybe\u0142kota\u0142em, bo nie codziennie poznaje si\u0119 pisarza i dziennikarza, kt\u00f3rego podziwia si\u0119 bezgranicznie.
Czyta\u0142em jego Heban, zbi\u00f3r mistrzowskich artyku\u0142\u00f3w, i zawdzi\u0119czam mu, \u017ce mniej wi\u0119cej zrozumia\u0142em Angol\u0119, Mozambik i Wyspy Zielonego Przyl\u0105dka \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 obola\u0142ego i cierpi\u0105cego serca Afryki, Wojn\u0119 futbolow\u0105 i wiele innych tekst\u00f3w, kt\u00f3re nami\u0119tnie \u015bledzi\u0142em we Frankfurter Allgemeine Zeitung, legendarnym FAZ, konserwatywnym dzienniku znanym z takiego szacunku dla informacji, \u017ce mog\u0142o mu pozazdro\u015bci\u0107 wiele samozwa\u0144czych medi\u00f3w \u201epost\u0119powych\u201d. W jego pracach najbardziej podziwia\u0142em stronniczo\u015b\u0107, poniewa\u017c w dziennikarstwie nie ma neutralno\u015bci, i wychodz\u0105c\u0105 od niej uporczyw\u0105 etyk\u0119, kt\u00f3ra nigdy nie traktowa\u0142a aktor\u00f3w wszystkich wojen domowych prowokowanych przez Pierwszy \u015awiat i rewolucji w Trzecim, kt\u00f3re obs\u0142ugiwa\u0142 jako korespondent PAP \u2013 Polskiej Agencji Prasowej \u2013 jako \u201emi\u0119sa informacyjnego\u201d. Swoim wysi\u0142kiem, kt\u00f3ry zawsze by\u0142 pedagogi\u0105 informacji, Ryszard Kapu\u015bci\u0144ski pisa\u0142 z dnia na dzie\u0144 histori\u0119 tych, co na dole, histori\u0119 mi\u0119sa armatniego skazanego na niepami\u0119\u0107, gdy\u017c te wszystkie tragedie rozwodniono w urz\u0119dowej historii.
Tego wieczoru wypyta\u0142 mnie o Chile, zainteresowa\u0142 si\u0119 wysi\u0142kiem, kt\u00f3rego wymaga\u0142o utrzymanie takiego pisma, jak An\u00e1lisis, i po\u017cegnali\u015bmy si\u0119 wymieniaj\u0105c adresy i numery faks\u00f3w.
W nast\u0119pnych latach napisali\u015bmy do siebie ze dwa, trzy razy \u2013 faks to perwersyjny wynalazek, kt\u00f3ry nie zachowuje tekst\u00f3w, zamazuj\u0105 si\u0119 one od margines\u00f3w do \u015brodka \u2013 ale na zawsze, z dum\u0105 zachowa\u0142em w pami\u0119ci t\u0119 rozmow\u0119 w jakiej\u015b piwiarni w Bonn.
Ponownie spotkali\u015bmy si\u0119 w 2002 r. w Turynie jako cz\u0142onkowie mi\u0119dzynarodowego jury konkursu o Nagrod\u0119 Grinzane Cavour. Gdy tylko by\u0142o mo\u017cna, uciekli\u015bmy z cz\u0119\u015bci oficjalnej, dla nas zbyt akademickiej. W styczniowej mgle spacerowali\u015bmy po mie\u015bcie, szukaj\u0105c miejsca, gdzie mo\u017cna by w spokoju napi\u0107 si\u0119 dobrego wina i porozmawia\u0107 o tym, jak od naszego pierwszego spotkania zmieni\u0142 si\u0119 \u015bwiat. Kaza\u0142 mi kilkakrotnie opowiedzie\u0107 sobie o mojej wizji upadku Muru Berli\u0144skiego w \u201echeck point Charlie\u201d, a ja ze swojej strony poprosi\u0142em go, aby m\u00f3wi\u0142 o czym\u015b, co najbardziej go niepokoi\u0142o: o ko\u0144cu prawa do informacji, kt\u00f3re mamy, o merkantylnej manipulacji wolno\u015bci\u0105 prasy, coraz bardziej upodlon\u0105 przez w\u0142adz\u0119 wielkich grup gospodarczych, a w szczeg\u00f3lnym przypadku Polski o potwornym przekonaniu, \u017ce dziki kapitalizm jest synonimem demokracji.
Znakomita grapa, kt\u00f3r\u0105 zaproponowa\u0142 nam w\u0142a\u015bciciel Mama Licia, nie zdo\u0142a\u0142a uwolni\u0107 nas od rozgoryczenia, jakie czuli\u015bmy jako \u015bwiadkowie zubo\u017cenia pracy informacyjnej, wychodzenia ze szk\u00f3\u0142 dziennikarskich coraz gorzej wykszta\u0142conych profesjonalist\u00f3w, g\u0142upoty tych, kt\u00f3rzy wyobra\u017caj\u0105 sobie, \u017ce dziennikarstwo \u015bledcze robi si\u0119 w googlach, galopuj\u0105cego prostytuowania si\u0119 dziennikarstwa i literatury, kt\u00f3rych jedynym celem jest \u201etriumf\u201d, cho\u0107 nikt nie wie po co. Po spotkaniu w Turynie pozostali\u015bmy w kontakcie mejlowym. Coraz bardziej poci\u0105ga\u0142 nas pomys\u0142 zwo\u0142ania grupy dziennikarzy tego formatu, co Gianni Mina, Ignacio Ramonet i on sam, i zorganizowania warsztat\u00f3w po\u015bwi\u0119conych wsp\u00f3\u0142czesnej lekturze informacji.
W 2003 r. Ryszard Kapu\u015bci\u0144ski otrzyma\u0142 Nagrod\u0119 Ksi\u0119cia Asturii w dziedzinie komunikacji i humanistyki. Zn\u00f3w, tym razem w mie\u015bcie Oviedo, uchodz\u0105c przed przera\u017caj\u0105cym go protoko\u0142em, poszli\u015bmy szuka\u0107 miejsca, w kt\u00f3rym w spokoju mo\u017cna by napi\u0107 si\u0119 wina. Pami\u0119tam, \u017ce weszli\u015bmy do dziwnie cichego i na wp\u00f3\u0142 pustego baru, znanego jako La Jirafa i w\u0142a\u015bnie zam\u00f3wili\u015bmy dwa kieliszki wina, gdy z ulicy rozpozna\u0142a go m\u0142oda dziennikarka. Wesz\u0142a i poprosi\u0142a o kr\u00f3tki wywiad.
\u2013 Nigdy nic pa\u0144skiego nie czyta\u0142am. Czy mo\u017ce pan wyja\u015bni\u0107 mi, o czym m\u00f3wi\u0105 pa\u0144skie ksi\u0105\u017cki? \u2013 zapyta\u0142a dziennikarka, a Kapu\u015bci\u0144ski, cz\u0142owiek, kt\u00f3ry doskonale m\u00f3wi\u0142 po hiszpa\u0144sku, francusku, portugalsku, w\u0142osku, angielsku, rosyjsku, kt\u00f3ry prze\u017cy\u0142 najwa\u017cniejsze wydarzenia drugiej po\u0142owy XX w. i o nich informowa\u0142, w tym trzydzie\u015bci rewolucji, i czterokrotnie o ma\u0142o co nie zgin\u0105\u0142, a poza tym by\u0142 autorem oko\u0142o dwudziestu ksi\u0105\u017cek stanowi\u0105cych literatur\u0119 obowi\u0105zkow\u0105 dla ka\u017cdego, kto czuje si\u0119 godnym bycia dziennikarzem, odpowiedzia\u0142 po prostu: \u201eMoje ksi\u0105\u017cki nie m\u00f3wi\u0105.\u201d
W rok p\u00f3\u017aniej, w listopadzie 2004 r., w Warszawie by\u0142o okrutnie zimno, a ja wychodzi\u0142em z radia, kt\u00f3re wed\u0142ug mojej t\u0142umaczki by\u0142o najbardziej post\u0119powe w Polsce. Udzieli\u0142em wywiadu, kt\u00f3ry zacz\u0105\u0142 si\u0119 od deklaracji zasad z\u0142o\u017conej przez dziennikarza przeprowadzaj\u0105cego ze mn\u0105 wywiad: \u201eMy tu, w Polsce, inaczej zapatrujemy si\u0119 na re\u017cim Pinocheta, uwa\u017camy, \u017ce uratowa\u0142 on Chile przed komunizmem i \u017ce Chilijczycy powinni okaza\u0107 mu wdzi\u0119czno\u015b\u0107.\u201d Pos\u0142a\u0142em go do diab\u0142a, przerwa\u0142em wywiad i zadzwoni\u0142em do swojego przyjaciela Ryszarda, bo chcia\u0142em ujrze\u0107 w Polsce przychyln\u0105 twarz.
Zn\u00f3w m\u00f3wi\u0142 mi o ideologizacji wszystkiego w imi\u0119 rzekomej wolno\u015bci, kt\u00f3ra podobno s\u0142u\u017cy odideologizowaniu rzeczy. To by\u0142a wojna bez \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3ra tak go niepokoi\u0142a \u2013 owa wojna k\u0142amstw, kt\u00f3re uzasadniaj\u0105 hedonizm panosz\u0105cy si\u0119 w spo\u0142ecze\u0144stwie zachodnim, kultur\u0119 niesolidarno\u015bci i rewizjonizm historyczny.
Nie widzieli\u015bmy si\u0119 ju\u017c wi\u0119cej. Byli\u015bmy um\u00f3wieni na spotkanie w czerwcu br. w Turynie. Wezm\u0119 w nim udzia\u0142 i ze wspomnieniem o Ryszardzie Kapu\u015bci\u0144skim dop\u00f3ty b\u0119d\u0119 spacerowa\u0142 po mie\u015bcie, dop\u00f3ki nie znajd\u0119 miejsca, w kt\u00f3rym mo\u017cna napi\u0107 si\u0119 spokojnie wina i porozmawia\u0107 o \u0142odziach przybijaj\u0105cych codziennie do pla\u017c Morza \u015ar\u00f3dziemnego i wype\u0142nionych wyg\u0142odnia\u0142ymi lud\u017ami \u2013 Afrykanami, kt\u00f3rzy umarli na d\u0142ugo przed podr\u00f3\u017c\u0105; umarli na skutek wielu wiek\u00f3w grabie\u017cy i opuszczenia. A m\u00f3j przyjaciel powie: \u201eIch historia jest bardzo tragiczna, ale to, \u017ce ci ludzie prze\u017cyli i potrafi\u0105 \u015bmia\u0107 si\u0119, \u015bwiadczy, \u017ce maj\u0105 cudown\u0105 dusz\u0119.\u201d Powie to m\u00f3j przyjaciel, Mistrz Ryszard Kapu\u015bci\u0144ski.
Luis Sep\u00falveda
(t\u0142um. Zbigniew M. Kowalewski)
\u201eLe Monde Diplomatique \u2013 edycja polska\u201d<\/p>\n

\n

\nSimilarity rank: 0\n<\/div>\n

Sentiment rank: 2.7<\/div>\n

\n<\/div>\n<\/div>\n