Mi\u0119dzynarodowy Trybuna\u0142 Sprawiedliwo\u015bci w Hadze nakaza\u0142 Izraelowi zapobiega\u0107 aktom ludob\u00f3jstwa w Strefie Gazy na wszelkie sposoby. Sprawa nie przypadkiem toczy si\u0119 na wniosek RPA.<\/b>
\nRPA oskar\u017cy\u0142a Izrael o ludob\u00f3jstwo w Strefie Gazy, ale pi\u0105tkowa decyzja MTS nie przes\u0105dza jeszcze o wyroku. Sprawa mo\u017ce toczy\u0107 si\u0119 latami: \u2013 Udowodnienie zbrodni ludob\u00f3jstwa nie jest proste. Do tej pory trybuna\u0142y mi\u0119dzynarodowe stwierdza\u0142y to tylko kilkakrotnie. Nawet Mi\u0119dzynarodowy Trybuna\u0142 Wojskowy w Norymberdze nie zdecydowa\u0142 si\u0119 na oskar\u017cenie nazist\u00f3w, mimo \u017ce by\u0142a ju\u017c znana definicja ludob\u00f3jstwa zaproponowana przez Rafa\u0142a Lemkina i zastosowa\u0142y j\u0105 m.in. s\u0105dy polskie \u2013 podkre\u015bla prof. Marcin Marcinko z Wydzia\u0142u Prawa i Administracji, specjalista w zakresie mi\u0119dzynarodowego prawa humanitarnego konflikt\u00f3w zbrojnych.
MTS wyda\u0142 w pi\u0105tek szereg \u015brodk\u00f3w zabezpieczaj\u0105cych, kt\u00f3re sprowadzaj\u0105 si\u0119 do \u017c\u0105dania, by Izrael zapobiega\u0142 aktom ludob\u00f3jstwa wszelkimi sposobami. Nakaza\u0142 zbiera\u0107 dowody i o nich raportowa\u0107, dostarcza\u0107 Palesty\u0144czykom niezb\u0119dn\u0105 pomoc humanitarn\u0105, odni\u00f3s\u0142 si\u0119 te\u017c do ewentualnych wezwa\u0144 do ludob\u00f3jstwa. \u2013 Trybuna\u0142 zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na wypowiedzi izraelskich polityk\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0142yby zosta\u0107 zinterpretowane jako zamiar pope\u0142nienia ludob\u00f3jstwa. To wa\u017cne w kontek\u015bcie tocz\u0105cego si\u0119 post\u0119powania, udowodnienie zamiaru jest kluczowe \u2013 to najbardziej charakterystyczny element tej zbrodni. W praktyce trzeba znale\u017a\u0107 dowody: dokumenty, rozkazy, o\u015bwiadczenia, a to, jak pokaza\u0142y inne procesy dotycz\u0105ce ludob\u00f3jstwa, okazuje si\u0119 trudne \u2013 dodaje prof. Marcinko.
RPA domaga si\u0119 natychmiastowego przerwania operacji w Gazie, ale Trybuna\u0142 w tej sprawie si\u0119 nie wypowiedzia\u0142. Innymi s\u0142owy: nie broni kontynuowa\u0107 wojny, ale nakaza\u0142 ostro\u017cno\u015b\u0107: \u2013 To troch\u0119 jak w\u0142\u0105czenie pomara\u0144czowego \u015bwiat\u0142a, zdecydowane ostrze\u017cenie pod adresem Izraela \u2013 t\u0142umaczy prof. Marcinko. Jego zdaniem to medialne zwyci\u0119stwo Palesty\u0144czyk\u00f3w. \u2013 Trybuna\u0142 zasygnalizowa\u0142, \u017ce dzieje si\u0119 co\u015b z\u0142ego, cho\u0107 nie stwierdzi\u0142 wprost, \u017ce dosz\u0142o do ludob\u00f3jstwa.
Czytaj te\u017c: Hamas vs Izrael i \u015bwiat. Takiego konfliktu jeszcze nie by\u0142o
Izrael jako strona statutu MTK i konwencji w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludob\u00f3jstwa musi wdro\u017cy\u0107 \u015brodki tymczasowe na\u0142o\u017cone przez MTS. \u2013 Je\u015bliby si\u0119 do nich nie zastosowa\u0142, prawo mi\u0119dzynarodowe znalaz\u0142oby si\u0119 w kryzysie \u2013 uwa\u017ca prof. Marcinko.
Jak pami\u0119tamy, na wniosek Ukrainy MTS nakaza\u0142 Rosji wstrzyma\u0107 dzia\u0142ania zbrojne, ale Moskwa to zlekcewa\u017cy\u0142a. Niesubordynacja kolejnego pa\u0144stwa by\u0142aby wielkim problemem wizerunkowym dla mi\u0119dzynarodowego wymiaru sprawiedliwo\u015bci. W praktyce jedyn\u0105 instytucj\u0105, kt\u00f3ra mo\u017ce zmusi\u0107 do wykonania \u015brodk\u00f3w tymczasowych, jest Rada Bezpiecze\u0144stwa ONZ, ale to cia\u0142o g\u0142\u00f3wnie polityczne. Jej stali cz\u0142onkowie mog\u0105 wcisn\u0105\u0107 hamulec \u2013 Izrael liczy\u0142by na weto USA, swojego bliskiego sojusznika. W praktyce decyzja MTS mo\u017ce wi\u0119c pozosta\u0107 tylko na papierze. Izraelowi \u017cadna sankcja nie grozi.
Wie\u015bci z Hagi wywo\u0142a\u0142y entuzjastyczne reakcje zar\u00f3wno w Gazie, jak i na Zachodnim Brzegu. Hamas w o\u015bwiadczeniu pochwali\u0142 t\u0119 decyzj\u0119 s\u0105du, bo \u201eprzyczynia si\u0119 do izolacji Izraela i ujawnienia jego zbrodni w Gazie\u201d. Palesty\u0144ski minister spraw zagranicznych Riyad al-Maliki odnotowa\u0142, \u017ce \u201e\u017cadne pa\u0144stwo nie stoi ponad prawem\u201d.
Zareagowa\u0142 te\u017c rz\u0105d w Jerozolimie. Nie godzi si\u0119 z decyzj\u0105 MTS, by sprawa oskar\u017cenia o ludob\u00f3jstwo by\u0142a dalej procedowana. Minister spraw obrony Joaw Galant stwierdzi\u0142, \u017ce Izraela \u201enie trzeba poucza\u0107 w sprawie moralno\u015bci\u201d. \u201eCi, kt\u00f3rzy szukaj\u0105 sprawiedliwo\u015bci, nie znajd\u0105 jej na sk\u00f3rzanych fotelach sal s\u0105dowych w Hadze, ale w tunelach Hamasu w Gazie, gdzie przetrzymuje si\u0119 136 zak\u0142adnik\u00f3w i gdzie ukrywaj\u0105 si\u0119 ci, kt\u00f3rzy zamordowali nasze dzieci\u201d \u2013 m\u00f3wi\u0142.
Premier Beniamin Netanjahu podkre\u015bli\u0142 z kolei, \u017ce Izrael niezachwianie przestrzega prawa mi\u0119dzynarodowego, ale i nie spocznie, broni\u0105c swego kraju. \u201eZarzut ludob\u00f3jstwa jest nie tylko fa\u0142szywy, ale i oburzaj\u0105cy. Przyzwoici ludzie na \u015bwiecie powinni go odrzuci\u0107\u201d \u2013 stwierdzi\u0142. Jak doda\u0142, to Hamas jest organizacj\u0105 \u201eludob\u00f3jcz\u0105\u201d i chce ponawia\u0107 \u201eokrucie\u0144stwa\u201d z 7 pa\u017adziernika. Zapewni\u0142 ponadto, \u017ce Izrael toczy wojn\u0119 przeciwko \u201eterrorystom, a nie palesty\u0144skim cywilom\u201d, i nadal b\u0119dzie robi\u0142 wszystko, by chroni\u0107 ludzi przed niebezpiecze\u0144stwem, nawet je\u015bli Hamas u\u017cywa ich jako \u017cywych tarcz.
Czytaj te\u017c: Najd\u0142u\u017csze 47 minut. Nagrania z 7 pa\u017adziernika to czyste z\u0142o
Jak twierdzi prof. Robbie Sabel, specjalista w zakresie prawa mi\u0119dzynarodowego na Uniwersytecie Hebrajskim w Jerozolimie, Izrael nie pope\u0142nia w Gazie ludob\u00f3jstwa. \u2013 Wojna zawsze oznacza ofiary cywilne. Pierwszego dnia l\u0105dowania aliant\u00f3w w Normandii zgin\u0119\u0142o 40 tys. Francuz\u00f3w \u2013 przypomina. Przywo\u0142uje te\u017c naczeln\u0105 zasad\u0119: walcz\u0105cy \u2013 cz\u0142onkowie armii, milicji czy guerilli \u2013 s\u0105 \u201elegitymizowanym celem wojskowym\u201d. Do cywil\u00f3w mierzy\u0107 nie wolno, chyba \u017ce si\u0119gaj\u0105 po bro\u0144, dostarczaj\u0105 amunicj\u0119 czy prowadz\u0105 dzia\u0142ania wywiadowcze.
\u2013 Problem si\u0119 komplikuje, gdy mamy do czynienia z takim konfliktem jak w Gazie, gdzie walcz\u0105cy i cywile si\u0119 ze sob\u0105 mieszaj\u0105, a czasem trudno odr\u00f3\u017cni\u0107 jednych od drugich. Prawo mi\u0119dzynarodowe podchodzi do tego zdroworozs\u0105dkowo \u2013 mo\u017cna uderzy\u0107 w cel wojskowy, nawet je\u015bli ma to oznacza\u0107 ofiary w\u015br\u00f3d cywil\u00f3w, ale tylko je\u015bli spodziewane przypadkowe szkody dla zdrowia, \u017cycia i mienia cywilnego nie by\u0142yby nadmierne w stosunku do konkretnej i bezpo\u015bredniej korzy\u015bci wojskowej. To zasada proporcjonalno\u015bci \u2013 wyja\u015bnia prof. Sabel. I podaje konkretny przyk\u0142ad \u2013 atak na baz\u0119 wojskow\u0105, obok kt\u00f3rej stoi stragan z warzywami. Handlarz mo\u017ce zgin\u0105\u0107 od rykoszetu. Ale ju\u017c uderzenie na targowisko, ochraniane przez cho\u0107by jednego \u017co\u0142nierza, jest nielegalne; ewentualne szkody b\u0119d\u0105 nadmiarowe.
Tyle teoria. W Gazie sytuacja jest o wiele bardziej skomplikowana: Hamas wyrzutnie rakiet i sk\u0142ady amunicji umieszcza w pobli\u017cu obiekt\u00f3w cywilnych i wykorzystuje cywil\u00f3w jako \u017cywe tarcze, co jest nielegalne w \u015bwietle prawa mi\u0119dzynarodowego. \u2013 Dow\u00f3dca musi mierzy\u0107 si\u0119 z dylematem i odpowiedzie\u0107 sobie na pytanie, czy atak mo\u017ce nadmiernie skrzywdzi\u0107 cywil\u00f3w. Hamas z tego cynicznie korzysta, tak\u017ce propagandowo. W interesie Izraela nie le\u017cy zabijanie cywil\u00f3w. Tylko celowe zabijanie ludzi narusza\u0142oby prawo mi\u0119dzynarodowe. Jego zdaniem armia stara si\u0119 ogranicza\u0107 straty w\u015br\u00f3d cywil\u00f3w, stosuj\u0105c ostrze\u017cenia, apeluj\u0105c o ewakuacj\u0119 itd.
Do tej pory, wed\u0142ug palesty\u0144skich danych, w Gazie zgin\u0119\u0142o ponad 25 tys. cywil\u00f3w. To rekordowo du\u017co w stosunku do wszystkich dotychczasowych konflikt\u00f3w w regionie.
RPA z\u0142o\u017cy\u0142a sw\u00f3j wniosek pod koniec grudnia. Dlaczego w\u0142a\u015bnie ona? To raczej nie przypadek. Mary Kluk, dyrektorka Centrum Holokaustu i Ludob\u00f3jstwa w Durbanie, zauwa\u017ca, \u017ce RPA od dawna izoluje si\u0119 od Zachodu, a rz\u0105dz\u0105cy Afryka\u0144ski Kongres Narodowy zbli\u017ca si\u0119 do pa\u0144stw niedemokratycznych, takich jak Rosja, Kuba, Wenezuela, Arabia Saudyjska czy Chiny. W ostatnim czasie do grona BRICS przyj\u0119to Iran. \u2013 Za kilka miesi\u0119cy odb\u0119d\u0105 si\u0119 wybory, kt\u00f3re AKN mo\u017ce przegra\u0107. Wniosek do MTS to klasyczny spos\u00f3b na odwr\u00f3cenie uwagi od w\u0142asnych problem\u00f3w: kryzysu energetycznego, korupcji, rosn\u0105cej liczby przest\u0119pstw \u2013 uwa\u017ca Kluk.
Oskar\u017ca te\u017c rz\u0105d RPA o hipokryzj\u0119 i szafowanie poj\u0119ciem \u201eludob\u00f3jstwa\u201d. \u2013 Rz\u0105d RPA oskar\u017ca Izrael o to, \u017ce odpowiada za atak 7 pa\u017adziernika. Co wi\u0119cej, prezydent Ramaphosa zignorowa\u0142 zbrodnie Hamasu, m\u00f3wi\u0142 tylko o \u201eprzera\u017caj\u0105cej eskalacji konfliktu\u201d. W listopadzie AKN go\u015bci\u0142a u siebie lider\u00f3w Hamasu \u2013 przypomina Kluk.
AKN i Organizacja Wyzwolenia Palestyny maj\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 histori\u0119. W czasach apartheidu dzia\u0142acze AKN korzystali z finansowego wsparcia ZSRR, gdzie odbywali szkolenia wojskowe i nawi\u0105zywali kontakty z OWP. Przez lata m\u00f3wi\u0142o si\u0119 o \u201ebraciach po\u0142\u0105czonych wsp\u00f3ln\u0105 walk\u0105 z opresj\u0105\u201d. \u2013 W tym samym czasie Izrael dostarcza\u0142 rz\u0105dowi RPA rozmaite technologie. Obecny rz\u0105d zachowuje \u201eneutralno\u015b\u0107\u201d wobec wojny Rosji z Ukrain\u0105, do cna trwoni\u0105c dorobek Mandeli. RPA staje si\u0119 w najlepszym razie krajem nieistotnym, w najgorszym: skorumpowanym, upad\u0142ym pa\u0144stwem afryka\u0144skim \u2013 twierdzi Kluk.
Jej zdaniem na ironi\u0119 zakrawa niedawne spotkanie prezydenta Ramaphosy z Mohamedem Hamdanem Dagalo, jednym z przyw\u00f3dc\u00f3w zbrojnej grupy RSF w Sudanie. Wys\u0142a\u0142 go tam Omar Baszir, w swoim czasie poszukiwany za zbrodnie przez MTK w Hadze. RPA nie dopuszcza\u0142a do jego aresztowania.
W \u201ePolityce\u201d od 1999 r., pocz\u0105tkowo w dziale politycznym, obecnie redaktorka serwisu Polityka.pl i autorka bloga Orient Express po\u015bwi\u0119conego problemom Bliskiego Wschodu. W przesz\u0142o\u015bci wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a ze \u201eS\u0142owem \u017bydowskim\u201d.
Na W\u0119grzech Viktora Orb\u00e1na czas si\u0119 zatrzyma\u0142. Rz\u0105dz\u0105cy Fidesz tak dokumentnie zabetonowa\u0142 wszystko i wszystkich, \u017ce ruszy\u0107 si\u0119 nie da.<\/p>\n