Polska onkologia jest po latach strategii i pilota\u017cy. Mimo to wci\u0105\u017c trudno powiedzie\u0107, \u017ce pacjent porusza si\u0119 w systemie sprawnie i bezpiecznie.<\/b>
\nNigdy wcze\u015bniej medycyna nie dysponowa\u0142a tak skutecznymi narz\u0119dziami leczenia nowotwor\u00f3w \u2013 i nigdy wcze\u015bniej czas nie by\u0142 tak kosztownym luksusem. Paradoks polskiej onkologii polega na tym, \u017ce nowoczesne terapie od dawna przegrywaj\u0105 z organizacj\u0105 systemu, kt\u00f3ry nie potrafi dzia\u0142a\u0107 wystarczaj\u0105co szybko. Nawet mimo tocz\u0105cych si\u0119 w tle reform.
Dlatego gdyby ten system by\u0142 parti\u0105 szach\u00f3w, mogliby\u015bmy powiedzie\u0107, \u017ce mamy \u015bwietnie przygotowane figury, ale kompletnie zapomnieli\u015bmy o zegarze. Pa\u0144stwo inwestuje w nowoczesn\u0105 aparatur\u0119 do radioterapii oraz refunduje coraz dro\u017csze leki, jednak fundament, na kt\u00f3rym opiera si\u0119 szansa na prze\u017cycie \u2013 czas od pierwszego niepokoju do pierwszej chemioterapii lub wyci\u0119cia zmiany \u2013 dla wielu chorych pozostaje odleg\u0142y.
Czytaj tak\u017ce: Rak m\u0142odnieje. Z\u0142o\u015bliw\u0105 diagnoz\u0119 s\u0142ysz\u0105 coraz cz\u0119\u015bciej 30- i 40-latki. I tak ju\u017c b\u0119dzie
Tu\u017c przed \u015awiatowym Dniem Walki z Rakiem, kt\u00f3ry przypada 4 lutego, Onkofundacja Alivia przedstawi\u0142a raport \u201ePotrzeby i do\u015bwiadczenia pacjent\u00f3w onkologicznych 2026\u201d, kt\u00f3ry jest bolesn\u0105 lekcj\u0105 realizmu. Dokument ten nie jest jedynie zbiorem statystyk; to zapis zbiorowego l\u0119ku i bezsilno\u015bci os\u00f3b, kt\u00f3re w najwa\u017cniejszym momencie swojego \u017cycia zosta\u0142y uwi\u0119zione w systemie opieki onkologicznej. Przy czym od razu powiedzmy, \u017ce nazywanie tego opiek\u0105 jest stanowczo na wyrost.
Dane s\u0105 bezlitosne: co trzeci pacjent czeka\u0142 na diagnoz\u0119 nowotworu ponad trzy miesi\u0105ce, a niemal co pi\u0105ty \u2013 ponad p\u00f3\u0142 roku. W chorobie, w kt\u00f3rej o \u017cyciu decyduj\u0105 tygodnie, te miesi\u0105ce s\u0105 straconym czasem, kt\u00f3rego nie da si\u0119 odzyska\u0107 \u017cadn\u0105 p\u00f3\u017aniejsz\u0105, nawet najdro\u017csz\u0105 terapi\u0105. Jak zastrzega Joanna Fr\u0105tczak-Kazana, wicedyrektorka Onkofundacji Alivia, ankieta przeprowadzona drugi rok z rz\u0119du w\u015br\u00f3d podopiecznych jej organizacji, zdiagnozowanych wy\u0142\u0105cznie w ubieg\u0142ym roku, celowo koncentruje si\u0119 na tym, co nie dzia\u0142a, zamiast eksplorowa\u0107 pozytywy, bo chodzi o popraw\u0119 funkcjonowania ca\u0142ego systemu. I pierwsza jego wada: \u2013 Wci\u0105\u017c dla wielu pacjent\u00f3w diagnoza raka nie jest punktem wyj\u015bcia, lecz met\u0105 wyczerpuj\u0105cego maratonu \u2013 o\u015bwiadcza przedstawicielka Alivii.
Czytaj tak\u017ce: L\u0119k przed rakiem pcha nas do bardzo gro\u017anych dzia\u0142a\u0144. Kancerofobia mo\u017ce zabija\u0107
\u015aredni czas oczekiwania na sam\u0105 wizyt\u0119 u specjalisty w 2025 r. wynosi\u0142 4,2 miesi\u0105ca. Gdy dodamy do tego kolejki na kluczowe badania obrazowe \u2013 \u015brednio 2,5 miesi\u0105ca na rezonans magnetyczny i 1,5 miesi\u0105ca na tomografi\u0119 komputerow\u0105 \u2013 otrzymujemy obraz systemu, w kt\u00f3rym nowotw\u00f3r ma niemal nieograniczony czas na rozw\u00f3j, zanim lekarz w og\u00f3le \u201ezobaczy\u201d go na monitorze. Efektem tej zw\u0142oki jest fakt, \u017ce tylko co czwarty pacjent dowiaduje si\u0119 o chorobie w jej stadium pocz\u0105tkowym, daj\u0105cym najwi\u0119ksze szanse na wyleczenie. A\u017c 75 proc. badanych trafia do lekarza, gdy nowotw\u00f3r jest ju\u017c w stadium zaawansowanym miejscowo lub uog\u00f3lnionym.
Pacjenci miesi\u0105cami kr\u0105\u017c\u0105 mi\u0119dzy lekarzem POZ, specjalistami i pracowniami diagnostycznymi. Ci, kt\u00f3rzy w ramach prywatnej opieki abonamentowej (najcz\u0119\u015bciej op\u0142acanej przez pracodawc\u00f3w) pr\u00f3buj\u0105 omin\u0105\u0107 publiczny system NFZ w pierwszym etapie diagnozowania objaw\u00f3w, nie maj\u0105 wcale lepiej, a w wielu przypadkach ich los jest jeszcze gorszy \u2013 zapor\u0105 s\u0105 nie tylko kolejki, ale te\u017c zmieniaj\u0105cy si\u0119 lekarze w przypisanych im plac\u00f3wkach medycznych.
Czytaj tak\u017ce: W Polsce dramatycznie brakuje onkolog\u00f3w. Rok temu t\u0119 specjalizacj\u0119 wybra\u0142o 67 os\u00f3b
Na kart\u0119 DiLO (Diagnostyki i Leczenia Onkologicznego), kt\u00f3ra przede wszystkim przyspiesza terminy bada\u0144 diagnostycznych, czeka si\u0119 nieraz zdecydowanie za d\u0142ugo. \u201eZg\u0142osi\u0142am si\u0119 w kwietniu, diagnoza by\u0142a w sierpniu. W tym czasie dosz\u0142o do przerzut\u00f3w\u201d \u2013 to jedna z wielu historii, kt\u00f3re w raporcie powtarzaj\u0105 si\u0119 jak refren. System premiuje tych, kt\u00f3rzy potrafi\u0105 si\u0119 w nim porusza\u0107, dopytywa\u0107, przyspiesza\u0107 (jak wynika z ankiety Alivii, najd\u0142u\u017cej czekaj\u0105 pacjenci z ni\u017cszym wykszta\u0142ceniem \u2013 po\u0142owa ponad p\u00f3\u0142 roku \u2013 i ze s\u0142abszym kapita\u0142em spo\u0142ecznym, co pokazuje, \u017ce opowiastki o tym, jak demokratyczn\u0105 chorob\u0105 jest rak, mo\u017cna u nas mi\u0119dzy bajki w\u0142o\u017cy\u0107).
Gdy diagnoza wreszcie zapada, system przyspiesza. W por\u00f3wnaniu z wcze\u015bniejszymi latami czas oczekiwania na rozpocz\u0119cie leczenia skr\u00f3ci\u0142 si\u0119. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 pacjent\u00f3w zaczyna terapi\u0119 w ci\u0105gu 1\u20132 miesi\u0119cy od rozpoznania i jest to realna poprawa (konkretnie: 30 proc. rozpoczyna kuracj\u0119 w mniej ni\u017c miesi\u0105c, a 45 proc. \u2013 do dw\u00f3ch miesi\u0119cy). Ale 25 proc. nadal na leczenie czeka ponad kwarta\u0142. A w onkologii to wieczno\u015b\u0107, bo w wielu wypadkach op\u00f3\u017anienia zwi\u0119kszaj\u0105 jednak ryzyko powik\u0142a\u0144, pogarszaj\u0105 stan og\u00f3lny chorych i podkopuj\u0105 zaufanie do systemu, kt\u00f3ry mia\u0142 by\u0107 \u201eszybk\u0105 \u015bcie\u017ck\u0105\u201d.
Pacjenci zauwa\u017caj\u0105 paradoks: gdy ju\u017c trafi\u0105 do konkretnego o\u015brodka, poziom leczenia bywa wysoki, personel \u2013 zaanga\u017cowany. Problemem nie jest wi\u0119c medycyna, lecz organizacja \u2013 narzekania cz\u0119sto sprowadzaj\u0105 si\u0119 wr\u0119cz do stwierdzenia: \u201eNie otrzyma\u0142am \u017cadnych informacji, co mam dalej robi\u0107\u201d. \u2013 Nasze badanie i sygna\u0142y otrzymane od chorych pokazuj\u0105 du\u017c\u0105 polaryzacj\u0119 \u2013 zauwa\u017ca Joanna Fr\u0105tczak-Kazana. \u2013 Dobre o\u015brodki kontrastuj\u0105 z chaosem.
Aby go obni\u017cy\u0107 lub ca\u0142kowicie zniwelowa\u0107, w plac\u00f3wkach onkologicznych powo\u0142ano koordynator\u00f3w, lecz nadal nie wsz\u0119dzie s\u0105 i nie zawsze pacjenci o nich wiedz\u0105. 38 proc. ankietowanych w 2025 r. koordynatora nie mia\u0142o (mimo wzrostu tego odsetka o 9 proc. w por\u00f3wnaniu z 2024 r.). \u2013 W wielu miejscach brakuje umocowania roli koordynatora, szkole\u0144, finansowania \u2013 komentuje Fr\u0105tczak-Kazana.
Jej zdaniem to najszybsza i najta\u0144sza zmiana, kt\u00f3ra mog\u0142aby realnie poprawi\u0107 sytuacj\u0119 chorych. Bo ci, kt\u00f3rzy z takiego wsparcia skorzystali, oceniaj\u0105 je jednoznacznie pozytywnie: jako pomoc logistyczn\u0105, informacyjn\u0105 i emocjonaln\u0105 \u2013 koordynator to kto\u015b, kto pilnuje termin\u00f3w, t\u0142umaczy procedury, odbiera telefon. Dla systemu, owszem, koszt, ale dla rzeszy pacjent\u00f3w zdecydowana r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy chaosem a poczuciem bezpiecze\u0144stwa.
A komunikacja najwyra\u017aniej wci\u0105\u017c mocno kuleje, skoro mniej ni\u017c po\u0142owa chorych (46 proc.) uczestniczy\u0142o w konsylium, czyli spotkaniu zespo\u0142u specjalist\u00f3w ustalaj\u0105cych plan leczenia. Co bardziej alarmuj\u0105ce \u2013 trzy czwarte tych, kt\u00f3rzy w konsylium nie uczestniczyli, nie zosta\u0142o nawet poinformowanych, \u017ce maj\u0105 do tego prawo. Podobnie jest z informowaniem o skutkach ubocznych terapii \u2013 ponad jedna trzecia pacjent\u00f3w poda\u0142a w ankiecie, \u017ce nie otrzyma\u0142a pe\u0142nej informacji na ten temat. A potem wszyscy si\u0119 dziwi\u0105, w\u0142\u0105cznie z ministrami zdrowia i rzecznikiem praw pacjenta, \u017ce chorzy szukaj\u0105 informacji w internecie, na forach i w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych!
Czytaj tak\u017ce: Chemia home office, parkinson w pi\u017camie. Da si\u0119 urz\u0105dzi\u0107 szpital w domu? Jest haczyk
Polska onkologia w ostatnich latach przesz\u0142a seri\u0119 reform: Narodowa Strategia Onkologiczna, Krajowa Sie\u0107 Onkologiczna, zapowied\u017a elektronicznej karty e-DiLO. Problem w tym, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 tych narz\u0119dzi zaczyna dzia\u0142a\u0107 dopiero wtedy, gdy kto\u015b ju\u017c wejdzie do systemu i zacznie by\u0107 pod dobr\u0105 opiek\u0105 specjalist\u00f3w. A z omawianego raportu Alivii wynika, \u017ce dramat cz\u0119sto rozgrywa si\u0119 wcze\u015bniej \u2013 na etapie diagnostyki przedszpitalnej, kt\u00f3ra nie jest monitorowana i nikt nie ponosi za los osamotnionego pacjenta odpowiedzialno\u015bci.
W oficjalnych wyst\u0105pieniach na okoliczno\u015b\u0107 \u015awiatowego Dnia Walki z Rakiem us\u0142yszycie dzi\u015b, \u017ce polska onkologia jest coraz lepiej zorganizowana, skoordynowana i sieciowa. Ale to najlepsza okazja, by powiedzie\u0107 wprost: wci\u0105\u017c przegrywamy wy\u015bcig z czasem. Nie dlatego, \u017ce brakuje wiedzy medycznej czy zaanga\u017cowania lekarzy, lecz dlatego, \u017ce system jest niesp\u00f3jny, fragmentaryczny i zbyt cz\u0119sto \u015blepy na potrzeby pacjenta. St\u0105d zbyt wielu do\u015bwiadcza jeszcze op\u00f3\u017anie\u0144, niejasnych decyzji i samotnego poruszania si\u0119 po systemie. Ten rozd\u017awi\u0119k warto dzi\u015b nazwa\u0107 po imieniu \u2013 bo najwy\u017csz\u0105 cen\u0119 p\u0142ac\u0105 za to chorzy oraz ich najbli\u017csi.
Absolwent Wydzia\u0142u Lekarskiego \u015al\u0105skiej Akademii Medycznej w Katowicach (obecnie \u015al\u0105skiego Uniwersytetu Medycznego) oraz Wydzia\u0142u Dziennikarstwa UW. Od 1996 r. na sta\u0142e w tygodniku \u201ePolityka\u201d, gdzie zajmuje si\u0119 tematyk\u0105 zdrowotn\u0105 i spo\u0142eczn\u0105, ale jest r\u00f3wnie\u017c dziennikarzem naukowym, popularyzuj\u0105cym osi\u0105gni\u0119cia polskiej i zagranicznej medycyny. Poza \u201ePolityk\u0105\u201d publikuje m.in. w miesi\u0119czniku \u201eWiedza i \u017bycie\u201d, portalu \u201eCancerworld\u201d, magazynie Okr\u0119gowej Izby Lekarskiej \u201ePuls\u201d. Laureat wielu krajowych i mi\u0119dzynarodowych nagr\u00f3d prasowych, m.in. Grand Press, The Best European Cancer Reporter Award, Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich oraz Niemieckich Dziennikarzy Medycznych. Za swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 promuj\u0105c\u0105 edukacj\u0119 zdrowotn\u0105 otrzyma\u0142 tytu\u0142 Dziennikarza Medycznego Roku 2021, Rzecznika Chorych na Raka i nagrod\u0119 Czerwonej Kokardki przyznawan\u0105 przez \u015brodowiska os\u00f3b \u017cyj\u0105cych z HIV\/AIDS oraz \u201eZ\u0142ote Pi\u00f3ro Farmacji\u201d.
Ameryka\u0144ska interwencja w Wenezueli i zapowiedzi Donalda Trumpa o zagarni\u0119ciu Grenlandii zapowiadaj\u0105 inny porz\u0105dek \u015bwiata. Fatalny dla takich kraj\u00f3w jak Polska.<\/p>\n