11 listopada to nie tylko Narodowe \u015awi\u0119to Niepodleg\u0142o\u015bci, ale te\u017c wspomnienie \u015bw. Marcina z Tours — patrona \u017co\u0142nierzy i ubogich. Dzie\u0144 ten \u0142\u0105czy smak<\/b>
\n11 listopada to nie tylko Narodowe \u015awi\u0119to Niepodleg\u0142o\u015bci, ale te\u017c wspomnienie \u015bw. Marcina z Tours — patrona \u017co\u0142nierzy i ubogich. Dzie\u0144 ten \u0142\u0105czy smak tradycji z duchowym przes\u0142aniem mi\u0142osierdzia.
11 listopada, opr\u00f3cz Narodowego \u015awi\u0119ta Niepodleg\u0142o\u015bci, wierni obchodz\u0105 wspomnienie \u015bw. Marcina z Tours, patrona \u017cebrak\u00f3w i \u017co\u0142nierzy. W Polsce dzie\u0144 \u015bw. Marcina tradycyjnie kojarzy si\u0119 z pieczon\u0105 g\u0119sin\u0105 i pozna\u0144skimi rogali \u015bwi\u0119tomarci\u0144skimi.
Jednak obchodom tym przy\u015bwieca tak\u017ce g\u0142\u0119bszy, duchowy wymiar — nawi\u0105zanie do chrze\u015bcija\u0144skich cn\u00f3t mi\u0142osierdzia i wolno\u015bci, kt\u00f3re symbolizuje gest \u015bw. Marcina dziel\u0105cego si\u0119 p\u0142aszczem z ubogim. Podobnie wyj\u0105tkowe zwyczaje wyst\u0119puj\u0105 tak\u017ce w innych krajach Europy, co podkre\u015bla r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwi\u0119tomarci\u0144skich tradycji.
\u015awi\u0119ty Marcin urodzi\u0142 si\u0119 oko\u0142o 316-336 roku w Pannonii, na terenie dzisiejszych W\u0119gier, jako syn rzymskiego oficera. W m\u0142odo\u015bci wst\u0105pi\u0142 do armii, ale to nie wojenne czyny, lecz gest mi\u0142osierdzia przyni\u00f3s\u0142 mu nie\u015bmierteln\u0105 s\u0142aw\u0119.
Na mro\u017anej drodze podzieli\u0142 si\u0119 p\u0142aszczem z napotkanym \u017cebrakiem. Tej samej nocy mia\u0142 ujrze\u0107 we \u015bnie Chrystusa odzianego w jego p\u0142aszcz, co sta\u0142o si\u0119 punktem zwrotnym w jego \u017cyciu i potwierdzeniem chrze\u015bcija\u0144skiego powo\u0142ania.
Ko\u015bci\u00f3\u0142 czci go jako patrona \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rzy kieruj\u0105 si\u0119 sprawiedliwo\u015bci\u0105 i pokojem. Wed\u0142ug przekaz\u00f3w Marcin odmawia\u0142 udzia\u0142u w walce, uzbrojony jedynie w krzy\u017c i swoj\u0105 wiar\u0119.
Dzi\u015b jego wspomnienie przypadaj\u0105ce na 11 listopada, przypomina o warto\u015bciach mi\u0142osierdzia i gotowo\u015bci do pomocy. Cho\u0107 z biegiem czasu \u015bwi\u0119to wzbogaci\u0142o si\u0119 o ludowe tradycje zwi\u0105zane z ko\u0144cem jesieni, dzi\u0119kczynieniem za plony, czy ucztowaniem przy g\u0119sinie, jego duchowy sens pozostaje niezmienny: dzieli\u0107 si\u0119 dobrem i ufa\u0107 w Bo\u017c\u0105 opiek\u0119.
W Polsce dzie\u0144 \u015bw. Marcina nierozerwalnie wi\u0105\u017ce si\u0119 z Poznaniem i Wielkopolsk\u0105, gdzie ju\u017c w \u015bredniowieczu narodzi\u0142a si\u0119 tradycja wypieku rogali \u015bwi\u0119tomarci\u0144skich. Ka\u017cdego 11 listopada na ulicy \u015awi\u0119ty Marcin odbywa si\u0119 barwny poch\u00f3d z postaci\u0105 biskupa, kt\u00f3ry symbolicznie otwiera «imieniny ulicy».
Rogale z bia\u0142ym makiem i bakaliami przypominaj\u0105ce kszta\u0142tem podkow\u0119, nawi\u0105zuj\u0105 do konia \u015bw. Marcina i symbolizuj\u0105 szcz\u0119\u015bcie oraz zwyci\u0119stwo dobra.
Z kolei g\u0119sina, r\u00f3wnie nieod\u0142\u0105czna w ten dzie\u0144, ma swoje korzenie w legendzie: kiedy Marcin chcia\u0142 unikn\u0105\u0107 wyboru na biskupa, ukry\u0142 si\u0119 w g\u0119siarni, lecz ptaki zdradzi\u0142y go g\u0142o\u015bnym g\u0119ganiem. Na pami\u0105tk\u0119 tej historii g\u0119\u015b sta\u0142a si\u0119 tradycyjnym daniem \u015bwi\u0119tomarci\u0144skim.
Z biegiem czasu zwyczaje te nabra\u0142y charakteru wsp\u00f3lnego \u015bwi\u0119towania. Dawniej na wsiach urz\u0105dzano nawet konkursy na «najt\u0142ustsz\u0105 g\u0119\u015b», a jej ko\u015bci s\u0142u\u017cy\u0142y do wr\u00f3\u017cenia pogody.
W wielu krajach Europy \u015bwi\u0119to \u015bw. Marcina ma wsp\u00f3lne korzenie, ale r\u00f3\u017cne, lokalne odcienie. Jego obchody wywodz\u0105 si\u0119 z dawnych tradycji ko\u0144cz\u0105cych \u017cniwa i przygotowuj\u0105cych do zimy — by\u0142 to czas wdzi\u0119czno\u015bci, wsp\u00f3lnoty i rado\u015bci, co\u015b na kszta\u0142t ameryka\u0144skiego \u015awi\u0119ta Dzi\u0119kczynienia.
Przez wieki 11 listopada \u015bwi\u0119towano w Niemczech, Austrii, Holandii i Francji przy muzyce, pochodach i suto zastawionych sto\u0142ach.
W krajach niemieckoj\u0119zycznych dzie\u0144 \u015bw. Marcina (Martinstag) ma wyj\u0105tkowo barwny charakter. Wieczorem 10 listopada dzieci uczestnicz\u0105 w Laternenumzug — pochodzie z w\u0142asnor\u0119cznie wykonanymi lampionami, \u015bpiewaj\u0105c pie\u015bni ku czci \u015bwi\u0119tego.
W miastach pojawia si\u0119 je\u017adziec na bia\u0142ym koniu w czerwonym p\u0142aszczu symbolizuj\u0105cy \u015bw. Marcina, a ca\u0142emu wydarzeniu towarzysz\u0105 ogniska i wsp\u00f3lne \u015bpiewanie. Na zako\u0144czenie pochodu serwuje si\u0119 Stutenkerl lub Weckmann — dro\u017cd\u017cowe figurki w kszta\u0142cie \u017co\u0142nierza z fajk\u0105 lub lampk\u0105 w d\u0142oni.
W Austrii i po\u0142udniowych Niemczech tradycja Martinigansl — pieczonej g\u0119si podawanej z kapust\u0105 i knedlami — przypomina polskie zwyczaje. Towarzyszy jej degustacja wina marcowego (St. Martin’s wine) — pierwszego trunku z nowego rocznika, kt\u00f3ry symbolizuje wdzi\u0119czno\u015b\u0107 za owoce ziemi i pocz\u0105tek nowego cyklu w winiarstwie.
Z kolei w Holandii i Belgii \u015bwi\u0119to znane jest jako Sint Maarten. Dzieci wieczorem 11 listopada chodz\u0105 od domu do domu z lampionami i koronami \u015bw. Marcina, \u015bpiewaj\u0105c Sint-Maartenliedjes w zamian za s\u0142odycze lub owoce.
Zwyczaj ten, nieco przypominaj\u0105cy Halloween, zachowa\u0142 jednak radosny, wsp\u00f3lnotowy charakter — dawniej by\u0142 \u015bwi\u0119tem ubogich, dzi\u015b \u0142\u0105czy ca\u0142e spo\u0142eczno\u015bci. W Utrechcie i innych miastach odbywaj\u0105 si\u0119 barwne parady i spektakle, a w niekt\u00f3rych regionach rozpalane s\u0105 ogniska Sint-Maartensvuur, symbolizuj\u0105ce przej\u015bcie mi\u0119dzy jesieni\u0105 a zim\u0105.
W wielu regionach Europy \u015bwi\u0119to \u015bw. Marcina ma bardziej winiarski, ni\u017c religijny charakter. We Francji, ojczy\u017anie \u015bwi\u0119tego, 11 listopada tradycyjnie otwiera si\u0119 pierwsze butelki vin de Saint-Martin — m\u0142odego wina, kt\u00f3rym winiarze \u015bwi\u0119tuj\u0105 zako\u0144czenie zbior\u00f3w. \u015aw. Marcin jest tam czczony jako patron winiarzy, \u017cebrak\u00f3w i podr\u00f3\u017cnych.
Podobne zwyczaje istniej\u0105 w innych krajach. W Czechach, gdzie dzie\u0144 ten nazywa si\u0119 Martinsk\u00e9 v\u00edno, dok\u0142adnie o godz. 11:11 wznosi si\u0119 toast m\u0142odym winem za pomy\u015blne zbiory. W Portugalii 11 listopada otwiera si\u0119 beczki z dojrzewaj\u0105cym winem, a w Belgii i na \u0141otwie obchody przypadaj\u0105 cz\u0119sto dzie\u0144 wcze\u015bniej — z ludowymi zabawami i pieczeniem ro\u017cnych przysmak\u00f3w.<\/p>\n