Wiwat Paderewski! \u2013 takie okrzyki wznosili mieszka\u0144cy miasta i tury\u015bci t\u0142umnie zgromadzeni na inscenizacji przybycia polityka i kompozytora do stolicy Wielkopo\u2026<\/b>
\nWiwat Paderewski! \u2013 takie okrzyki wznosili wczoraj mieszka\u0144cy miasta i tury\u015bci t\u0142umnie zgromadzeni na inscenizacji przybycia polityka i kompozytora do stolicy Wielkopolski. Inscenizacja przyjazdu I.J. Paderewskiego do Poznania od niemal 40 lat rozpoczyna obchody upami\u0119tniaj\u0105ce wybuch powstania wielkopolskiego, kt\u00f3re wybuch\u0142o 107 lat temu (1918 r.). i mia\u0142o na celu wyparcie Niemc\u00f3w z Wielkopolski i przy\u0142\u0105czenie ich do odradzaj\u0105cej si\u0119 Rzeczypospolitej. Dzi\u015b w Poznaniu Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Karol Nawrocki we\u017amie udzia\u0142 w obchodach Narodowego Dnia Zwyci\u0119skiego Powstania Wielkopolskiego.
O Narodowym Dniu Zwyci\u0119skiego Powstania Wielkopolskiego napisa\u0142 Sztab Generalny Wojska Polskiego we wpisie na platformie X.
Jeden z niewielu w pe\u0142ni zwyci\u0119skich zryw\u00f3w niepodleg\u0142o\u015bciowych w dziejach naszego kraju — powstanie Wielkopolskie. To ono przyczyni\u0142o si\u0119 do odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci po 123 latach zabor\u00f3w. Dzi\u015b wspominamy bohater\u00f3w z prze\u0142omu 1918 i 1919 roku, kt\u00f3rzy swoj\u0105 pe\u0142n\u0105 determinacji postaw\u0105 dali Polakom nadziej\u0119 na woln\u0105 i suwerenn\u0105 ojczyzn\u0119
podkre\u015blono.
Mimo mro\u017anej aury we wczorajsze popo\u0142udnie na pozna\u0144skim dworcu kolejowym zebra\u0142 si\u0119 t\u0142um mieszka\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy chcieli przywita\u0107 \u2013 podobnie jak 107. lat temu — Ignacego Jana Paderewskiego. To w\u0142a\u015bnie przyjazd kompozytora do stolicy Wielkopolski i jego przem\u00f3wienie uznaje si\u0119 za \u201eiskr\u0119 zapaln\u0105\u201d do wybuchu zwyci\u0119skiego powstania wielkopolskiego. Insurekcja rozpocz\u0119ta 27 grudnia 1918 r. w Poznaniu by\u0142a najwi\u0119kszym zwie\u0144czonym zwyci\u0119stwem zrywem niepodleg\u0142o\u015bciowym na terenie zabor\u00f3w. Ignacy Jan Paderewski, po odzyskaniu przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci, w 1919 roku pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 premiera i ministra spraw zagranicznych.
Wczoraj, w przeddzie\u0144 g\u0142\u00f3wnych uroczysto\u015bci rocznicowych, na Dworcu Letnim w Poznaniu odby\u0142a si\u0119 inscenizacja przyjazdu Paderewskiego do Poznania. W rol\u0119 m\u0119\u017ca stanu wcieli\u0142 si\u0119 pozna\u0144ski aktor Andrzej Lajborek, kt\u00f3ry wysiad\u0142 z poci\u0105gu witany okrzykami — Wiwat Paderewski!
Po od\u015bpiewaniu hymnu pa\u0144stwowego i przem\u00f3wieniu Paderewskiego, uczczono pami\u0119\u0107 nauczyciela Ryszarda \u0141uczaka, pomys\u0142odawcy inscenizacji, kt\u00f3ry zmar\u0142 w tym roku. Nast\u0119pnie, zgromadzeni na wydarzeniu mieszka\u0144cy miasta i tury\u015bci \u015bpiewali patriotyczne pie\u015bci.
W\u015br\u00f3d os\u00f3b, kt\u00f3re przysz\u0142y zobaczy\u0107 inscenizacj\u0119 by\u0142a pani Danuta, kt\u00f3ra w rozmowie z dziennikarzami przyzna\u0142a, \u017ce uczestniczy w wydarzeniu po raz pierwszy.
Do tego, \u017ceby tu przyj\u015b\u0107 zach\u0119ci\u0142a mnie rodzina. Chc\u0119 dzieciom pokaza\u0107 troszeczk\u0119 historii, bo coraz bardziej od tej historii odchodzimy. Niech zobacz\u0105, jak to kiedy\u015b by\u0142o; jak wygl\u0105da\u0142y stare parowozy, jak wygl\u0105da\u0142o wojsko
\u2014 powiedzia\u0142a.
Ignacy Jan Paderewski przyby\u0142 do Poznania 26 grudnia 1918 roku w towarzystwie ma\u0142\u017conki oraz oficer\u00f3w misji alianckiej. Zosta\u0142 entuzjastycznie powitany przez t\u0142umy Polak\u00f3w, przewieziono go do hotelu Bazar. Tam artysta wyg\u0142osi\u0142 dwa przem\u00f3wienia \u2013 z okna nad wej\u015bciem do hotelu oraz w holu \u2013 do oficjeli i dziennikarzy. Wizyta artysty przyczyni\u0142a si\u0119 do rozpocz\u0119cia powstania wielkopolskiego.
Centralne uroczysto\u015bci 107. rocznicy wybuchu powstania wielkopolskiego \u2013 organizowane przez Samorz\u0105d Wojew\u00f3dztwa Wielkopolskiego wraz z Towarzystwem Pami\u0119ci Powstania Wielkopolskiego 1918-1919 — odb\u0119d\u0105 si\u0119 w sobot\u0119, 27 grudnia.
Uroczysto\u015bci rozpoczn\u0105 si\u0119 od z\u0142o\u017cenia kwiat\u00f3w na mogile gen. Stanis\u0142awa Taczaka i p\u0142k. Wincentego Wierzejewskiego na Cmentarzu Zas\u0142u\u017conych Wielkopolan. Kwiaty pojawi\u0105 si\u0119 te\u017c przy tablicach pami\u0105tkowych po\u015bwi\u0119conych m.in. dow\u00f3dcom powstania, Ignacemu Janowi Paderewskiemu i pierwszemu poleg\u0142emu powsta\u0144cowi, Franciszkowi Ratajczakowi.
Po po\u0142udniu w intencji powsta\u0144c\u00f3w wielkopolskich w pozna\u0144skiej farze zostanie odprawiona msza \u015bw. Po niej, o godz. 16.40 przy pomniku Powsta\u0144c\u00f3w Wielkopolskich odb\u0119d\u0105 si\u0119 centralne uroczysto\u015bci i ceremonia z\u0142o\u017cenia kwiat\u00f3w. W uroczysto\u015bci ma wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 prezydent RP Karol Nawrocki.
O godz. 16.40, przyj\u0119tej umownie jako czas rozpocz\u0119cia powstania, tradycyjnie zostan\u0105 uruchomione syreny alarmowe, b\u0119d\u0105 te\u017c bi\u0142y dzwony w ko\u015bcio\u0142ach. Na minut\u0119 zatrzymaj\u0105 si\u0119 te\u017c pozna\u0144skie autobusy i tramwaje, a pasa\u017cerowie wys\u0142uchaj\u0105 okoliczno\u015bciowego komunikatu.
W ramach obchod\u00f3w 107. rocznicy zwyci\u0119skiego zrywu — organizowanych przez Samorz\u0105d Wojew\u00f3dztwa Wielkopolskiego wraz z Towarzystwem Pami\u0119ci Powstania Wielkopolskiego 1918-1919 — w sobot\u0119 od godz. 14 na placu Wolno\u015bci b\u0119dzie mo\u017cna odwiedzi\u0107 Miasteczko Powsta\u0144cze.
27 grudnia o godzinie 18.00 w Auli Uniwersyteckiej w Poznaniu odb\u0119dzie si\u0119 tak\u017ce tradycyjny koncert. Jak co roku na jego program z\u0142o\u017c\u0105 si\u0119 kol\u0119dy oraz pie\u015bni patriotyczne, zwi\u0105zane ze zrywem Wielkopolan sprzed 107. lat, w tym utwory \u201ePrzybyli u\u0142ani\u201d, \u201eO m\u00f3j rozmarynie\u201d, \u201eHej, nasza kompania\u201d, \u201ePiosnka Dudarza\u201d.
W niedziel\u0119, 28 grudnia, obchody 107. rocznicy wybuchu powstania wielkopolskiego odb\u0119d\u0105 si\u0119 w Warszawie.
Powstanie wielkopolskie wybuch\u0142o 27 grudnia 1918 r. w Poznaniu. Zdobycze powsta\u0144c\u00f3w potwierdzi\u0142 rozejm w Trewirze, podpisany przez Niemcy i pa\u0144stwa ententy 16 lutego 1919 r. Ostateczne zwyci\u0119stwo przypiecz\u0119towa\u0142 podpisany 28 czerwca 1919 r. traktat wersalski, w wyniku kt\u00f3rego do Polski powr\u00f3ci\u0142a prawie ca\u0142a Wielkopolska. Od 2021 roku dzie\u0144 rocznicy jest tak\u017ce \u015bwi\u0119tem pa\u0144stwowym — Narodowym Dniem Zwyci\u0119skiego Powstania Wielkopolskiego.
Blisko 570 grob\u00f3w wojennych powsta\u0144c\u00f3w wielkopolskich poleg\u0142ych w walkach lub zmar\u0142ych z ran i chor\u00f3b w latach 1918-1919 zachowa\u0142o si\u0119 do naszych czas\u00f3w \u2013 wynika z ewidencji prowadzonej przez Wielkopolski Urz\u0105d Wojew\u00f3dzki w Poznaniu. Znale\u017a\u0107 je mo\u017cna w 165 miejscowo\u015bciach, w tym trzy w Berlinie.
Na terenie Wielkopolski s\u0105 groby wojenne, kt\u00f3re dzi\u0119ki staraniom s\u0142u\u017cb Wojewody Wielkopolskiego uda\u0142o si\u0119 odtworzy\u0107 nawet po kilkudziesi\u0119ciu latach.
Groby wojenne powsta\u0144c\u00f3w s\u0105 obj\u0119te opiek\u0105 pa\u0144stwa na mocy ustawy z 1933 r. o grobach i cmentarzach wojennych. W ka\u017cdym wojew\u00f3dztwie za realizacj\u0119 tego zadania odpowiadaj\u0105 wojewodowie; zadania te realizuj\u0105 przy udziale samorz\u0105d\u00f3w.
Szczeg\u00f3\u0142owy wykaz i opis grob\u00f3w wojennych powsta\u0144c\u00f3w wielkopolskich z okresu 1918 i 1919 r. znalaz\u0142 si\u0119 w publikacji \u201eTobie, Polsko, na \u015bmier\u0107 i na \u017cycie!\u201d z 2018 r. Wynika z niej, \u017ce do naszych czas\u00f3w w 165 miejscowo\u015bciach zachowa\u0142o si\u0119 blisko 570 grob\u00f3w, w kt\u00f3rych zosta\u0142o pochowanych ok. 1,2 tys. powsta\u0144c\u00f3w. Wi\u0119kszo\u015b\u0107, 440 grob\u00f3w, to poch\u00f3wki indywidualne.
Najwi\u0119cej grob\u00f3w wojennych powsta\u0144c\u00f3w wielkopolskich znale\u017a\u0107 mo\u017cna w wojew\u00f3dztwie wielkopolskim, w ponad 110 miejscowo\u015bciach. Du\u017c\u0105 liczb\u0119 grob\u00f3w powsta\u0144czych odnaleziono te\u017c w wojew\u00f3dztwie kujawsko-pomorskim, w 45 miejscowo\u015bciach. Pojedyncze groby s\u0105 na terenie wojew\u00f3dztw lubuskiego i \u0142\u00f3dzkiego. Trzy groby zachowa\u0142y si\u0119 tak\u017ce w Berlinie.
W mogi\u0142ach zbiorowych spoczywa od kilku do kilkudziesi\u0119ciu poleg\u0142ych powsta\u0144c\u00f3w.
Wyj\u0105tkowym obiektem pod tym wzgl\u0119dem jest zesp\u00f3\u0142 sze\u015bciu mogi\u0142 zbiorowych w Ku\u017anicy Zb\u0105skiej, w kt\u00f3rej pochowano 58 powsta\u0144c\u00f3w. W Wielkopolsce jest te\u017c kilka kwater wojennych, w kt\u00f3rych zgrupowano wi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 grob\u00f3w indywidualnych, z najwi\u0119ksz\u0105 po\u0142o\u017con\u0105 w Gnie\u017anie, kt\u00f3r\u0105 tworz\u0105 52 groby indywidualne.
Najwa\u017cniejsz\u0105 nekropoli\u0105 zwi\u0105zan\u0105 z wydarzeniami z prze\u0142omu 1918 i 1919 r. jest Cmentarz Garnizonowy w Poznaniu. Pochowano na nim 126 powsta\u0144c\u00f3w poleg\u0142ych w walkach lub zmar\u0142ych z ran i chor\u00f3b.
Dzi\u0119ki pieni\u0105dzom przekazywanym przez wojewod\u0119 groby powsta\u0144cze s\u0105 sukcesywnie odnawiane. Biuro prasowe Wielkopolskiego Urz\u0119du Wojew\u00f3dzkiego w Poznaniu (WUW) poinformowa\u0142o PAP, \u017ce prace utrzymaniowe oraz remontowe przez lata by\u0142y ograniczone z powod\u00f3w finansowych.
Od kilku lat sytuacja stopniowo si\u0119 poprawia, w zwi\u0105zku z czym mo\u017cliwe sta\u0142o si\u0119 rozszerzenie zakresu prowadzonych dzia\u0142a\u0144. Ze \u015brodk\u00f3w Wojewody Wielkopolskiego zosta\u0142y odnowione m.in. groby zbiorowe w Jarocinie, Krzywiniu, Ryczywole, W\u0142oszakowicach i Zb\u0105szyniu. Przygotowany zosta\u0142 tak\u017ce projekt kompleksowej przebudowy kwatery powsta\u0144c\u00f3w wielkopolskich w Ostrowie Wielkopolskim, kt\u00f3rego realizacja jest zaplanowana na przysz\u0142y rok
\u2014 przekaza\u0142 WUW.
Koszt prac planowanych w Ostrowie Wielkopolskim jest szacowany na ponad 800 tys. z\u0142.
Dzi\u0119ki \u015brodkom z tegorocznego bud\u017cetu wojewody prowadzone s\u0105 m.in. konserwacja grob\u00f3w na kwaterze w Gnie\u017anie, mogi\u0142 zbiorowych w Kwilczu i \u015aremie oraz renowacja grobu zbiorowego w Jankowie Zale\u015bnym.
Dzia\u0142ania s\u0142u\u017cb wojewody nie ograniczaj\u0105 si\u0119 tylko do zarejestrowania grobu, kt\u00f3ry istnieje. W 2022 r. do WUW w wp\u0142yn\u0119\u0142a informacja, o zlikwidowanym ok. 50 lat temu w Skoraszewicach grobie powsta\u0144ca J\u00f3zefa Roszaka (1903-1920). Po skompletowaniu odpowiedniej dokumentacji gr\u00f3b zosta\u0142 odtworzony.
Groby wojenne i groby weteran\u00f3w to dwie r\u00f3\u017cne kategorie obiekt\u00f3w obj\u0119tych r\u00f3\u017cnymi formami ochrony ze strony pa\u0144stwa. W przypadku grob\u00f3w wojennych mowa jest o tych miejscach poch\u00f3wku, w kt\u00f3rych spoczywaj\u0105 szcz\u0105tki ofiar powsta\u0144 i wojen, os\u00f3b poleg\u0142ych lub pomordowanych, ale te\u017c zmar\u0142ych z ran lub chor\u00f3b. Jedynym wykluczeniem jest w tym przypadku kategoria grobu rodzinnego, tzn. takiego grobu, w kt\u00f3rym obok poleg\u0142ego powsta\u0144ca spoczywaj\u0105 m.in. cz\u0142onkowie jego rodziny zmarli z przyczyn naturalnych w okresie pokoju.
Groby wojenne s\u0105 nieusuwalne i zwolnione z op\u0142at cmentarnych.
Status grobu weterana nadawany jest tym obiektom, w kt\u00f3rych spoczywaj\u0105 uczestnicy powsta\u0144 i wojen, a kt\u00f3re nie spe\u0142niaj\u0105 kryteri\u00f3w grob\u00f3w wojennych. Mog\u0105 w nich spoczywa\u0107 uczestnicy walk, kt\u00f3rzy zmarli z przyczyn naturalnych w czasach pokoju. Prezes IPN przyznaje status grobu weterana obiektom po\u0142o\u017conym w kraju, jak i za granic\u0105.
Dysponentami takich grob\u00f3w pozostaj\u0105 cz\u0142onkowie rodzin os\u00f3b pochowanych, kt\u00f3rzy mog\u0105 swobodnie dysponowa\u0107 tymi obiektami i mog\u0105 np. dokonywa\u0107 kolejnych doch\u00f3wk\u00f3w. W przypadku grob\u00f3w wojennych jest to ustawowo ograniczone.
PAP\/oprac. Natalia Wierzbicka<\/p>\n