Handel rolno-spo\u017cywczy mi\u0119dzy Uni\u0105 Europejsk\u0105 a Ukrain\u0105 budzi du\u017ce zainteresowanie. Otwarcie unijnego rynku na ukrai\u0144skie towary po wybuchu wojny wywo\u0142a\u0142o w Polsce obawy o presj\u0119 cenow\u0105 i utrat\u0119 rynk\u00f3w zbytu. Najnowszy Kwartalnik Agrobiznesu \u2013 Zima 2026 Credit Agricole Bank Polska S.A. (CABP) pokazuje jednak, \u017ce rzeczywisty obraz jest bardziej z\u0142o\u017cony.<\/b>
\n\u2022 W latach 2021-2024 zwi\u0119kszy\u0142 si\u0119 zar\u00f3wno udzia\u0142 Ukrainy, jak i Polski w warto\u015bci unijnego importu artyku\u0142\u00f3w rolno-spo\u017cywczych.
\u2022 Siln\u0105 konkurencj\u0119 dla Polski na rynku UE stwarzaj\u0105 jaja z Ukrainy, zw\u0142aszcza w segmencie surowca kierowanego do przetw\u00f3rstwa z chowu klatkowego.
Jak podkre\u015blaj\u0105 autorzy raportu «Kwartalnik Agrobiznesu \u2013 Zima 2026» z banku Credit Agricole Bank Polska, wa\u017cnym krokiem w relacjach handlowych Unii Europejskiej z Ukrain\u0105 by\u0142 rok 2016, kiedy to wraz z wej\u015bciem w \u017cycie strefy wolnego handlu DCFTA rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 liberalizacja handlu. UE znios\u0142a c\u0142a na import szeregu ukrai\u0144skich produkt\u00f3w rolno-spo\u017cywczych, ale z zachowaniem mechanizm\u00f3w, kt\u00f3rych za\u0142o\u017ceniem by\u0142a ochrona unijnego rynku.
W 2022 r., po rosyjskiej inwazji na Ukrain\u0119 UE praktycznie znios\u0142a c\u0142a i limity na ukrai\u0144ski eksport rolno-spo\u017cywczy w ramach tzw. ATM-\u00f3w, co mia\u0142o to pom\u00f3c Ukrainie w momencie, gdy tradycyjne szlaki handlowe zosta\u0142y zablokowane. Doprowadzi\u0142o to jednak do zak\u0142\u00f3ce\u0144 na unijnym rynku. W 2024 r. liberalizacja zosta\u0142a przed\u0142u\u017cona, ale z wprowadzeniem mechanizm\u00f3w ochronnych dla wybranych, wra\u017cliwych produkt\u00f3w rolnych. W 2025 r. ATM-y wygas\u0142y, co oznacza\u0142o tymczasowy powr\u00f3t do zasad DCFTA. Umowa handlowa mi\u0119dzy UE i Ukrain\u0105 zosta\u0142a p\u00f3\u017aniej zaktualizowana. W efekcie redukcji lub zniesieniu ce\u0142 na artyku\u0142y rolno-spo\u017cywcze towarzysz\u0105 mechanizmy ochrony i nadzoru sytuacji na rynku.
Kluczowe dla polskich producent\u00f3w pytanie to: czy bliskie i «uwolnione» relacje handlowe mi\u0119dzy Uni\u0105 Europejsk\u0105 a Ukrain\u0105 odbywaj\u0105 si\u0119 kosztem Polski? Raport wskazuje, \u017ce w drugiej po\u0142owie 2022 r. udzia\u0142 Ukrainy w warto\u015bci unijnego importu artyku\u0142\u00f3w rolno-spo\u017cywczych wyra\u017anie wzr\u00f3s\u0142, co by\u0142o reakcj\u0105 na nag\u0142e otwarcie rynku. Ten wzrost nie by\u0142 jednak trwa\u0142y. W 2024 r. udzia\u0142 Ukrainy w unijnym imporcie wynosi\u0142 ok. 1,9%, wobec 1,3% w 2021 r. «Po przej\u015bciowym wyra\u017anym wzro\u015bcie udzia\u0142 Ukrainy obni\u017cy\u0142 si\u0119, przy czym pozosta\u0142 na podwy\u017cszonym poziomie», podkre\u015blaj\u0105 autorzy analizy.
Co jednak istotne, w tym samym okresie udzia\u0142 Polski w imporcie UE r\u00f3wnie\u017c wzr\u00f3s\u0142 — z 4,9% do 5,5%. W praktyce oznacza to, \u017ce zar\u00f3wno Ukraina, jak i Polska zwi\u0119kszy\u0142y swoje znaczenie jako dostawcy \u017cywno\u015bci dla rynku unijnego.
Ponadto analiza pokazuje, \u017ce w latach 2021-2024 tylko w dw\u00f3ch kategoriach produktowych dosz\u0142o jednocze\u015bnie do wzrostu udzia\u0142u Ukrainy i spadku udzia\u0142u Polski w imporcie UE: \u201etyto\u0144 i namiastki tytoniu\u201d oraz \u201ekawa, herbata, przyprawy\u201d. W pozosta\u0142ych segmentach nie ma potwierdzenia tezy o wypieraniu polskich produkt\u00f3w przez Ukrain\u0119.
W jakich produktach i w jakich krajach wida\u0107 konkurencj\u0119?
Wed\u0142ug raportu wzrost znaczenia Ukrainy w UE w latach 2021-2024 skoncentrowa\u0142 si\u0119 w konkretnych grupach towarowych. Najsilniejszy przyrost udzia\u0142u dotyczy\u0142 zb\u00f3\u017c, nasion i owoc\u00f3w oleistych, cukru i wyrob\u00f3w cukierniczych, t\u0142uszcz\u00f3w ro\u015blinnych, pasz. S\u0105 to segmenty, w kt\u00f3rych Ukraina posiada znacz\u0105ce przewagi konkurencyjne wynikaj\u0105ce ze skali produkcji i ni\u017cszych koszt\u00f3w. Co jednak wa\u017cne, analiza pokazuje, \u017ce tylko w dw\u00f3ch kategoriach produktowych dosz\u0142o jednocze\u015bnie do wzrostu udzia\u0142u Ukrainy i spadku udzia\u0142u Polski w imporcie UE: \u201etyto\u0144 i namiastki tytoniu\u201d oraz \u201ekawa, herbata, przyprawy\u201d. W pozosta\u0142ych segmentach nie ma potwierdzenia tezy o wypieraniu polskich produkt\u00f3w przez Ukrain\u0119.
W latach 2021-2024 w przypadku produkt\u00f3w takich jak zbo\u017ca, nasiona i owoce oleiste, cukry i wyroby cukiernicze udzia\u0142 zar\u00f3wno Polski, jak i Ukrainy w warto\u015bci unijnego importu wzr\u00f3s\u0142. Ukraina ma jednak we wzro\u015bcie w tych segmentach spor\u0105 przewag\u0119 nad Polsk\u0105. Autorzy raportu wskazuj\u0105, \u017ce siln\u0105 konkurencj\u0119 dla Polski na rynku UE stwarzaj\u0105 jaja z Ukrainy, zw\u0142aszcza w segmencie surowca kierowanego do przetw\u00f3rstwa z chowu klatkowego. Z kolei w przypadku artyku\u0142\u00f3w takich jak dr\u00f3b, owoce i warzywa Polska zachowuje siln\u0105 pozycj\u0119 na rynku unijnym.
Jak wygl\u0105da handel mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Ukrain\u0105?
Raport wspomina tak\u017ce o wymianie handlowej mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Ukrain\u0105. Autorzy podkre\u015blaj\u0105, \u017ce Polska zar\u00f3wno w 2021, jak i 2024 roku plasowa\u0142a si\u0119 jako czo\u0142owy dostawca artyku\u0142\u00f3w rolno-spo\u017cywczych do Ukrainy. Ukraina jest wa\u017cnym rynkiem zbytu dla polskich eksporter\u00f3w.
Autorzy raportu przypominaj\u0105, \u017ce \u017ce mimo osi\u0105gni\u0119tego porozumienia na linii UE\u2013Ukraina, w Polsce nadal obowi\u0105zuje bezterminowy zakaz importu z Ukrainy: pszenicy, kukurydzy, rzepaku i s\u0142onecznika oraz niekt\u00f3rych produkt\u00f3w ich przetw\u00f3rstwa.
Wnioski z analizy CABP: Polska mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 dla Ukrainy tym, kim dla Polski przez lata by\u0142a Europa Zachodnia?
Eksperci CABP wskazuj\u0105, \u017ce jak dot\u0105d polski eksport artyku\u0142\u00f3w rolno-spo\u017cywczych do UE nie zosta\u0142 w du\u017cym stopniu dotkni\u0119ty negatywnymi skutkami liberalizacji handlu na linii UE-Ukraina. Presja ta jednak mo\u017ce si\u0119 zwi\u0119ksza\u0107, bior\u0105c pod uwag\u0119 przewagi konkurencyjne ukrai\u0144skiego rolnictwa. Zdaniem autor\u00f3w raportu strategie eksportowe nie powinny ju\u017c opiera\u0107 si\u0119 na konkurencyjno\u015bci cenowej, a raczej wy\u017cszej warto\u015bci dodanej i awansie w ramach \u0142a\u0144cucha tworzenia warto\u015bci. «W tym kontek\u015bcie Polska mo\u017ce stara\u0107 si\u0119 wykorzystywa\u0107 swoj\u0105 pozycj\u0119 na unijnym rynku \u017cywno\u015bci i s\u0105siedztwo z Ukrain\u0105 w celu budowania warto\u015bci na ukrai\u0144skim eksporcie \u2013 w podobny spos\u00f3b jak przez lata robi\u0142o to wiele kraj\u00f3w Europy Zachodniej z polskim eksportem», podsumowuj\u0105 eksperci Credit Agricole Bank Polska.<\/p>\n