Zatory p\u0142atnicze od lat dusz\u0105 polskie ma\u0142e i \u015brednie firmy, a kolejne nowelizacje prawa nie przynosz\u0105 prze\u0142omu. Obowi\u0105zkowy KSeF mia\u0142 by\u0107 podatkow\u0105 rewolucj\u0105, dzi\u015b pojawia si\u0119 pytanie, czy mo\u017ce te\u017c pom\u00f3c w egzekwowaniu nale\u017cno\u015bci. Pomys\u0142 na<\/b>
\n\u2022 1 lutego startuje KSeF \u2013 wszystkie firmy b\u0119d\u0105 musia\u0142y odbiera\u0107 faktury w systemie, a du\u017ce przedsi\u0119biorstwa tak\u017ce je wystawia\u0107.
\u2022 Zatory p\u0142atnicze pozostaj\u0105 zmor\u0105 M\u015aP \u2013 mimo nowelizacji ustawy z 2022 r. skala problemu nie maleje, szczeg\u00f3lnie w relacjach z du\u017cymi kontrahentami.
\u2022 Trwaj\u0105 pr\u00f3by wykorzystania KSeF do walki z zatorami. Pomys\u0142 na to, jak mo\u017cna udro\u017cni\u0107 p\u0142atno\u015bci, ma prezes InPostu Rafa\u0142 Brzoska.
Od 1 lutego wszystkie firmy w Polsce s\u0105 zobowi\u0105zane do odbierania faktur w Krajowym Systemie e-Faktur, a najwi\u0119ksze podmioty \u2013 tak\u017ce do ich wystawiania. KSeF ma uszczelni\u0107 system podatkowy i upro\u015bci\u0107 rozliczenia VAT, ale coraz cz\u0119\u015bciej pojawia si\u0119 pytanie, czy mo\u017ce odegra\u0107 rol\u0119 tak\u017ce w walce z zatorami p\u0142atniczymi?
Problem zator\u00f3w od lat dotyka mikro-, ma\u0142e i \u015brednie przedsi\u0119biorstwa. Jak wynika z badania Keralla Research dla BIG InfoMonitor, a\u017c 84 proc. firm z sektora M\u015aP do\u015bwiadcza nieterminowych p\u0142atno\u015bci, a w grupie ma\u0142ych przedsi\u0119biorstw (10\u201349 pracownik\u00f3w) odsetek ten si\u0119ga 88 proc. Ponad po\u0142owa firm przyznaje, \u017ce zatory bezpo\u015brednio pogarszaj\u0105 ich p\u0142ynno\u015b\u0107 finansow\u0105.
Z danych \u201eSkanera M\u015aP\u201d przygotowanego dla BIK i BIG InfoMonitor wynika, \u017ce op\u00f3\u017anienia przekraczaj\u0105ce 60 dni najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puj\u0105 w handlu, us\u0142ugach oraz budownictwie. W IV kwartale 2025 r. a\u017c 36 proc. firm us\u0142ugowych i 34 proc. handlowych deklarowa\u0142o tak d\u0142ugie zaleg\u0142o\u015bci.
Jednocze\u015bnie niemal co trzecia firma M\u015aP przyznaje, \u017ce czeka na zap\u0142at\u0119 faktur d\u0142u\u017cej ni\u017c 60 dni, a 72 proc. przedsi\u0119biorc\u00f3w potwierdza, \u017ce \u201ezamro\u017cone\u201d nale\u017cno\u015bci realnie uderzaj\u0105 w kondycj\u0119 ich biznesu. Wed\u0142ug Intrum European Payment Report 2025, M\u015aP trac\u0105 \u015brednio 64 dni rocznie na monitorowanie i odzyskiwanie nale\u017cno\u015bci.
W odpowiedzi na skal\u0119 problemu w 2022 r. znowelizowano ustaw\u0119 o przeciwdzia\u0142aniu zatorom p\u0142atniczym. Zmiany mia\u0142y m.in. utrudni\u0107 narzucanie nadmiernie d\u0142ugich termin\u00f3w p\u0142atno\u015bci przez du\u017ce firmy, wzmocni\u0107 pozycj\u0119 M\u015aP oraz rozszerzy\u0107 kompetencje prezesa Urz\u0119du Ochrony Konkurencji i Konsument\u00f3w (UOKiK) w zakresie kontroli i karania nieuczciwych praktyk.
Efekty okaza\u0142y si\u0119 jednak ograniczone. W 2024 r. UOKiK wszcz\u0105\u0142 zaledwie 31 post\u0119powa\u0144 dotycz\u0105cych op\u00f3\u017anie\u0144 w p\u0142atno\u015bciach, mimo analizy milion\u00f3w faktur. Przepisy formalnie istniej\u0105, ale \u2013 jak wskazuj\u0105 przedsi\u0119biorcy \u2013 rzadko przek\u0142adaj\u0105 si\u0119 na realn\u0105 popraw\u0119 dyscypliny p\u0142atniczej.
Pr\u00f3b\u0119 bardziej radykalnego podej\u015bcia zaproponowa\u0142 Rafa\u0142 Brzoska, prezes InPostu. Jak argumentuje w nagraniu video na swoim Facebooku, KSeF m\u00f3g\u0142by sta\u0107 si\u0119 narz\u0119dziem szybkiej egzekucji nale\u017cno\u015bci w relacjach asymetrycznych.
Jego pomys\u0142 zak\u0142ada, \u017ce je\u017celi du\u017ca firma zaksi\u0119guje faktur\u0119 w KSeF i odliczy VAT, oznacza to jej akceptacj\u0119, a brak zap\u0142aty m\u00f3g\u0142by skutkowa\u0107 natychmiastow\u0105 egzekucj\u0105, bez wieloletniego procesu s\u0105dowego.
Dlaczego to takie trudne? Prawnicy wskazuj\u0105 na w\u0105skie gard\u0142o
Jak t\u0142umaczy prof. Pawe\u0142 Wajda, prawnik inicjatywy SprawdzaMy.com, zainicjowanej przez Rafa\u0142a Brzosk\u0119, koncepcja wykorzystania KSeF do uproszczonej egzekucji jest analizowana i pozostaje na razie tylko w fazie koncepcyjnej.
Wskazuje on, \u017ce kluczowe s\u0105 dwa problemy: brak tytu\u0142u egzekucyjnego oraz konieczno\u015b\u0107 zaprojektowania mechanizmu, kt\u00f3ry zapobiega\u0142by nadu\u017cyciom i oszustwom.
Rozwa\u017cane s\u0105 rozwi\u0105zania, w kt\u00f3rych uproszczona egzekucja by\u0142aby mo\u017cliwa dopiero po \u015bwiadomym zatwierdzeniu faktury w KSeF przez d\u0142u\u017cnika, ale \u2013 jak podkre\u015bla \u2013 to wymaga g\u0142\u0119bokich zmian systemowych.
Adwokat Marek Jarosiewicz z kancelarii W\u00f3dkiewicz, Sosnowski, Jarosiewicz Adwokaci i Radcowie Prawni, podkre\u015bla z kolei, \u017ce obecnie \u017cadne dokumenty z KSeF nie mieszcz\u0105 si\u0119 w katalogu tytu\u0142\u00f3w wykonawczych, a wi\u0119c nie mog\u0105 stanowi\u0107 samodzielnej podstawy egzekucji.
Jego zdaniem nawet w najbardziej rewolucyjnym scenariuszu trudno wyobrazi\u0107 sobie system, w kt\u00f3rym akt zaksi\u0119gowania faktury automatycznie uruchamia\u0142by egzekucj\u0119, bez kontroli s\u0105du i nadania klauzuli wykonalno\u015bci. Taki model m\u00f3g\u0142by \u2013 jak ostrzega \u2013 zagrozi\u0107 bezpiecze\u0144stwu obrotu gospodarczego.
R\u00f3wnie\u017c Ministerstwo Sprawiedliwo\u015bci w odpowiedzi na nasze pytania do rozwi\u0105zania zaproponowanego przez zesp\u00f3\u0142 deregulacyjny odnios\u0142o si\u0119 sceptycznie. Na odpowied\u017a w tej kwestii Ministerstwa Finans\u00f3w jeszcze czekamy.
Problem op\u00f3\u017anie\u0144 w p\u0142atno\u015bciach nie dotyczy tylko Polski \u2013 w ca\u0142ej Unii Europejskiej M\u015aP trac\u0105 setki milion\u00f3w euro rocznie z powodu zw\u0142oki du\u017cych kontrahent\u00f3w. Obowi\u0105zuj\u0105ca od 2011 r. Dyrektywa 2011\/7\/UE nak\u0142ada na pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie obowi\u0105zek p\u0142atno\u015bci w ci\u0105gu maksymalnie 60 dni w relacjach B2B i prawa wierzyciela do odsetek ustawowych oraz rekompensaty koszt\u00f3w dochodzenia nale\u017cno\u015bci. Jednak praktyka pokaza\u0142a, \u017ce wiele kraj\u00f3w nie wdra\u017ca dyrektywy konsekwentnie, a sankcje by\u0142y zbyt s\u0142abe, by realnie zmieni\u0107 zachowania du\u017cych firm.
Dlatego 23 kwietnia 2024 r. Parlament Europejski i Rada UE przyj\u0119\u0142y nowe rozporz\u0105dzenie, kt\u00f3re zast\u0105pi\u0142o dotychczasow\u0105 dyrektyw\u0119 i obowi\u0105zuje bezpo\u015brednio we wszystkich pa\u0144stwach cz\u0142onkowskich po 18 miesi\u0105cach od publikacji, czyli od pa\u017adziernika 2025 r.
\u2022 Maksymalny termin p\u0142atno\u015bci w B2B: 30 dni, mo\u017cliwe wyd\u0142u\u017cenie do 60 dni w uzasadnionych przypadkach, a w transakcjach sezonowych nawet do 120 dni.
\u2022 Rycza\u0142towa rekompensata koszt\u00f3w dochodzenia nale\u017cno\u015bci: 50 euro przy fakturach do 1 500 euro, 100 euro dla faktur od 1 501 do 15 000 euro, 150 euro dla powy\u017cej 15 000 euro.
Na poziomie krajowym widoczne s\u0105 r\u00f3\u017cnice w skuteczno\u015bci egzekucji: we Francji przepisy UE s\u0105 wspierane przez surowe kary administracyjne dla du\u017cych firm op\u00f3\u017aniaj\u0105cych p\u0142atno\u015bci, si\u0119gaj\u0105ce nawet 1 mln euro, a organy kontrolne w 2025 r. skontrolowa\u0142y setki przedsi\u0119biorstw, wykrywaj\u0105c naruszenia w 40 proc. przypadk\u00f3w.
W Niemczech natomiast k\u0142adzie si\u0119 nacisk na dyscyplin\u0119 rynkow\u0105 i egzekucj\u0119 odsetek w trybie cywilnym \u2013 standardowe terminy p\u0142atno\u015bci w sektorach przemys\u0142owym i handlowym wynosz\u0105 30\u201360 dni, a skuteczne stosowanie odsetek i rekompensat sprawia, \u017ce op\u00f3\u017anienia s\u0105 rzadziej tolerowane.<\/p>\n