Домой Polish mix in polish pdf KSeF batem na dłużników? "Faktura od razu trafia do komornika". Rafał Brzoska...

KSeF batem na dłużników? "Faktura od razu trafia do komornika". Rafał Brzoska ma rewolucyjny pomysł

246
0
ПОДЕЛИТЬСЯ

Zatory płatnicze od lat duszą polskie małe i średnie firmy, a kolejne nowelizacje prawa nie przynoszą przełomu. Obowiązkowy KSeF miał być podatkową rewolucją, dziś pojawia się pytanie, czy może też pomóc w egzekwowaniu należności. Pomysł na
• 1 lutego startuje KSeF – wszystkie firmy będą musiały odbierać faktury w systemie, a duże przedsiębiorstwa także je wystawiać.
• Zatory płatnicze pozostają zmorą MŚP – mimo nowelizacji ustawy z 2022 r. skala problemu nie maleje, szczególnie w relacjach z dużymi kontrahentami.
• Trwają próby wykorzystania KSeF do walki z zatorami. Pomysł na to, jak można udrożnić płatności, ma prezes InPostu Rafał Brzoska.
Od 1 lutego wszystkie firmy w Polsce są zobowiązane do odbierania faktur w Krajowym Systemie e-Faktur, a największe podmioty – także do ich wystawiania. KSeF ma uszczelnić system podatkowy i uprościć rozliczenia VAT, ale coraz częściej pojawia się pytanie, czy może odegrać rolę także w walce z zatorami płatniczymi?
Problem zatorów od lat dotyka mikro-, małe i średnie przedsiębiorstwa. Jak wynika z badania Keralla Research dla BIG InfoMonitor, aż 84 proc. firm z sektora MŚP doświadcza nieterminowych płatności, a w grupie małych przedsiębiorstw (10–49 pracowników) odsetek ten sięga 88 proc. Ponad połowa firm przyznaje, że zatory bezpośrednio pogarszają ich płynność finansową.
Z danych „Skanera MŚP” przygotowanego dla BIK i BIG InfoMonitor wynika, że opóźnienia przekraczające 60 dni najczęściej występują w handlu, usługach oraz budownictwie. W IV kwartale 2025 r. aż 36 proc. firm usługowych i 34 proc. handlowych deklarowało tak długie zaległości.
Jednocześnie niemal co trzecia firma MŚP przyznaje, że czeka na zapłatę faktur dłużej niż 60 dni, a 72 proc. przedsiębiorców potwierdza, że „zamrożone” należności realnie uderzają w kondycję ich biznesu. Według Intrum European Payment Report 2025, MŚP tracą średnio 64 dni rocznie na monitorowanie i odzyskiwanie należności.
W odpowiedzi na skalę problemu w 2022 r. znowelizowano ustawę o przeciwdziałaniu zatorom płatniczym. Zmiany miały m.in. utrudnić narzucanie nadmiernie długich terminów płatności przez duże firmy, wzmocnić pozycję MŚP oraz rozszerzyć kompetencje prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) w zakresie kontroli i karania nieuczciwych praktyk.
Efekty okazały się jednak ograniczone. W 2024 r. UOKiK wszczął zaledwie 31 postępowań dotyczących opóźnień w płatnościach, mimo analizy milionów faktur. Przepisy formalnie istnieją, ale – jak wskazują przedsiębiorcy – rzadko przekładają się na realną poprawę dyscypliny płatniczej.
Próbę bardziej radykalnego podejścia zaproponował Rafał Brzoska, prezes InPostu. Jak argumentuje w nagraniu video na swoim Facebooku, KSeF mógłby stać się narzędziem szybkiej egzekucji należności w relacjach asymetrycznych.
Jego pomysł zakłada, że jeżeli duża firma zaksięguje fakturę w KSeF i odliczy VAT, oznacza to jej akceptację, a brak zapłaty mógłby skutkować natychmiastową egzekucją, bez wieloletniego procesu sądowego.
Dlaczego to takie trudne? Prawnicy wskazują na wąskie gardło
Jak tłumaczy prof. Paweł Wajda, prawnik inicjatywy SprawdzaMy.com, zainicjowanej przez Rafała Brzoskę, koncepcja wykorzystania KSeF do uproszczonej egzekucji jest analizowana i pozostaje na razie tylko w fazie koncepcyjnej.
Wskazuje on, że kluczowe są dwa problemy: brak tytułu egzekucyjnego oraz konieczność zaprojektowania mechanizmu, który zapobiegałby nadużyciom i oszustwom.
Rozważane są rozwiązania, w których uproszczona egzekucja byłaby możliwa dopiero po świadomym zatwierdzeniu faktury w KSeF przez dłużnika, ale – jak podkreśla – to wymaga głębokich zmian systemowych.
Adwokat Marek Jarosiewicz z kancelarii Wódkiewicz, Sosnowski, Jarosiewicz Adwokaci i Radcowie Prawni, podkreśla z kolei, że obecnie żadne dokumenty z KSeF nie mieszczą się w katalogu tytułów wykonawczych, a więc nie mogą stanowić samodzielnej podstawy egzekucji.
Jego zdaniem nawet w najbardziej rewolucyjnym scenariuszu trudno wyobrazić sobie system, w którym akt zaksięgowania faktury automatycznie uruchamiałby egzekucję, bez kontroli sądu i nadania klauzuli wykonalności. Taki model mógłby – jak ostrzega – zagrozić bezpieczeństwu obrotu gospodarczego.
Również Ministerstwo Sprawiedliwości w odpowiedzi na nasze pytania do rozwiązania zaproponowanego przez zespół deregulacyjny odniosło się sceptycznie. Na odpowiedź w tej kwestii Ministerstwa Finansów jeszcze czekamy.
Problem opóźnień w płatnościach nie dotyczy tylko Polski – w całej Unii Europejskiej MŚP tracą setki milionów euro rocznie z powodu zwłoki dużych kontrahentów. Obowiązująca od 2011 r. Dyrektywa 2011/7/UE nakłada na państwa członkowskie obowiązek płatności w ciągu maksymalnie 60 dni w relacjach B2B i prawa wierzyciela do odsetek ustawowych oraz rekompensaty kosztów dochodzenia należności. Jednak praktyka pokazała, że wiele krajów nie wdraża dyrektywy konsekwentnie, a sankcje były zbyt słabe, by realnie zmienić zachowania dużych firm.
Dlatego 23 kwietnia 2024 r. Parlament Europejski i Rada UE przyjęły nowe rozporządzenie, które zastąpiło dotychczasową dyrektywę i obowiązuje bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich po 18 miesiącach od publikacji, czyli od października 2025 r.
• Maksymalny termin płatności w B2B: 30 dni, możliwe wydłużenie do 60 dni w uzasadnionych przypadkach, a w transakcjach sezonowych nawet do 120 dni.
• Ryczałtowa rekompensata kosztów dochodzenia należności: 50 euro przy fakturach do 1 500 euro, 100 euro dla faktur od 1 501 do 15 000 euro, 150 euro dla powyżej 15 000 euro.
Na poziomie krajowym widoczne są różnice w skuteczności egzekucji: we Francji przepisy UE są wspierane przez surowe kary administracyjne dla dużych firm opóźniających płatności, sięgające nawet 1 mln euro, a organy kontrolne w 2025 r. skontrolowały setki przedsiębiorstw, wykrywając naruszenia w 40 proc. przypadków.
W Niemczech natomiast kładzie się nacisk na dyscyplinę rynkową i egzekucję odsetek w trybie cywilnym – standardowe terminy płatności w sektorach przemysłowym i handlowym wynoszą 30–60 dni, a skuteczne stosowanie odsetek i rekompensat sprawia, że opóźnienia są rzadziej tolerowane.